کتاب آشنایی با ادبیات دفاع مقدس، نوشته محمدحسین صنعتی، با موضوع بررسی ادبیات دفاع مقدس در سال‌های 1250 ش تا 1367 ش در سال 1389 منتشر شده است.

کتاب «آشنایی با ادبیات دفاع مقدس» نوشته محمدحسین صنعتی، در سال 1389، در 333 صفحه، در قطع وزیری و جلد نرم، شمارگان 3000 نسخه و با قیمت 50000 ریال، توسط انتشارات صریر (وابسته به بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس) منتشر شد.

بر روی جلد کتاب و در پس‌زمینه سیاه، تصویری از راهپیمایی مردم ایران به حمایت از دفاع مقدس مردم ایران در جنگ تحمیلی آمده است. در بالای جلد، عنوان کتاب با خط شکسته نستعلیق و به رنگ سفید، در حاشیه چپ جلد، عنوان کتاب به سبک سیاه‌مشق با رنگ مشکی و در پایین جلد نیز عبارت «پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس» و نام نویسنده کتاب قرار دارد.

پشت جلد کتاب و در پس‌زمینه بنفش، تصویری از وضو گرفتن رزمندگان در رود دجله در عملیات خیبر و تابلونوشته «وضو در فرات، نماز در کربلا» قرار دارد. در بالای جلد، عنوان کتاب به زبان انگلیسی و با خط شکسته و در پایین جلد کتاب نیز، نشان پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس قرار دارد.

کتاب «آشنایی با ادبیات دفاع مقدس» در یک پیشگفتار کوتاه با عنوان «اشاره» (ص 7 تا 11) و 3 بخش «مقدمه» (11 تا 35)، «حوزه‌های ادبیات دفاع مقدس» (35 تا 320) و «منابع» (320 تا 333) تنظیم شده است.

نویسنده در «اشاره»، تاریخ ایران در فاصله زمانی سال‌های 1250 تا 1367 را به 7 دوره «شکل‌گیری آگاهی‌های جدید»، «مشروطه و تحولات اجتماعی و سیاسی»، «رضاشاه»، «آزادی»، «شکست و استبداد»، «مبارزه» و «انقلاب و جنگ» تقسیم کرده و ادبیات دفاع مقدس را به ‌عنوان یکی از عناصر هویتی ایران، ذیل دوره انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی قرار می‌دهد.

در فصل «مقدمه»، نویسنده در 4 عنوان اصلی «ادبیات جنگ در جهان»، «نسبت‌ها و نظایر ادبیات دفاع مقدس»، «دفاع مقدس و ادبیات آن»، «ادبیات دفاع مقدس و تطور آن»، به تعریف ادبیات جنگ و ویژگی‌های آن، گونه‌های مختلف ادبی و نسبت آن با ادبیات دفاع مقدس، ویژگی‌های ادبیات دفاع مقدس و سیر تطور آن پرداخته است و به فراخور بحث، گزیده‌ای از آثار نثر و نظم هنرمندان داخلی و خارجی را بحث کرده است.

در فصل «حوزه‌های ادبیات دفاع مقدس»، سه گونه اصلی ادبیات دفاع مقدس شامل «شعر دفاع مقدس»، «نثر دفاع مقدس» و «داستان دفاع مقدس» بررسی شده است. در بخش ابتدایی این فصل (شعر دفاع مقدس)، شاخه‌های مختلف شعر دفاع مقدس شامل «نوسروده‌ها»، «غزل»، «چهارپاره، رباعی، دوبیتی»، «مثنوی» و «شعار و رجز» مورد بررسی قرار گرفته‌اند. در این بخش، نویسنده ابتدا با مرور آثار شاعرانی چون سیدعلی موسوی گرمارودی، قیصر امین‌پور، طاهره صفارزاده، محمدحسین جعفریان، محمدرضا عبدالملکیان و محمدرضا مهدی‌زاده، به برخی ویژگی‌های شعر دفاع مقدس مانند حماسه، شهادت‌طلبی، بهره‌گیری از الگوهای ایرانی- اسلامی، استفاده از نمادهای تاریخی، استفاده از مفاهیم عاشورایی، سوگ‌سرایی، شجاعت‌سرایی، انتقاد از ساکتان در جنگ، شِکوه از تنهایی و جا ماندن از قافله شهدا و اعتراض به فراموشی ارزش‌های دفاع مقدس اشاره کرده و در ادامه، اشعاری از سیدحسن حسینی و سلمان هراتی در «نوسروده‌ها»، اشعاری از نصرالله مردانی، قیصر امین‌پور، ساعد باقری، علیرضا قزوه، همایون علیدوستی، علیرضا سپاهی، ضیاءالدین ترابی، حجت‌الله رستمی، سیدحبیب نظاری و زهرا رسول‌زاده در «غزل»، اشعاری از محمدرضا عبدالملکیان، حسین اسرافیلی، قیصر امین‌پور، سیدحسن حسینی، سیدحسن محمودی، مصطفی محدثی خراسانی، صابر امامی، محمدحسین جعفریان، محمدرضا سنگری، فرامرز عرب‌عامری، سیدحسن ثابت ‌محمودی، محمدرضا مهدیزاده، محمود اکرامی، احمد زارعی، مشفق کاشانی، محمدعلی مردانی، مهرداد اوستا و محمود شاهرخی در «چهارپاره، رباعی، دوبیتی» و اشعاری از سپیده کاشانی، سیدحسن حسینی و ذبیح‌الله ذبیحی در «مثنوی» را بدون ذکر توضیحات، به‌عنوان نمونه آورده است. در پاورقی هر شعر نیز، زندگی‌نامه مختصری از هر شاعر آمده است.

در قسمت شعار و رجز، نویسنده پس از تعریف حماسه و سپس شعار و رجز به ‌عنوان یکی از اقسام حماسه، به ویژگی‌های آن در انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی اشاره کرده و در ادامه، شعارهای «اسلام ما پیروز است»، «ای اسلام ای دین باشکوه»، «با درود و با سلام بی‌کران، الله»، «برخیزید، برخیزید»، «بسیجی دیده بیدار عشق است»، «به‌به چه حرف خوبی»، «ماشاءالله حزب‌الله» و «ما می‌رویم به جبهه» را به ‌عنوان نمونه آورده و اجزا، لحن و آهنگ، تک‌خوانی و هم‌خوانی، حالات و حرکات و موقع و مکان اجرای هر یک را بررسی کرده است.

در بخش دوم فصل (نثر دفاع مقدس)، شاخه‌های مختلف نثر دفاع مقدس شامل «نثر ادبی»، «یادداشت»، «گزارش» و «خاطره»، بررسی شده‌اند. در این بخش، نویسنده رویه متفاوتی از «شعر دفاع مقدس» در پیش گرفته و ابتدای هر یک از شاخه‌های نثر دفاع مقدس، توضیحاتی به‌عنوان مقدمه آورده است. نویسنده در نثر ادبی، در ابتدا به مقایسه جایگاه نثر با نظم در ادبیات پرداخته و اشاره می‌کند که در نثر دفاع مقدس، غلبه بیش از آن که با «ادیب» به معنای دانشگاهی آن باشد، با افرادی است که به ‌عنوان «رزمنده» شناخته می‌شوند. در ادامه، آثاری از مصطفی چمران (شهید)، سیدمحمود سبلیان (شهید)، احمد عزیزی، صدرا ریحانه و سیدمرتضی آوینی (شهید) به‌ عنوان نمونه‌های «نثر ادبی» آمده است.

در (یادداشت‌)، نویسنده ابتدا به تعریف یادداشت و نسبت آن با خاطره‌نگاری و نامه‌نگاری پرداخته و تفاوت میان یادداشت افراد عادی و افراد صاحب شهرت را بررسی کرده و در ادامه، آثاری از محمدرضا خلیلی (شهید)، آیت‌الله غلامحسین جمی، غلامرضا صادق‌زاده (شهید)، محمدجعفر یاحقی، حسین کهتری (شهید)، نادر ابراهیمی، محمدرضا بایرامی را به‌ عنوان نمونه آورده است.

در «گزارش»، ابتدا گونه‌شناسی گزارش و تمایز میان گزارش ادبی و گزارش اداری آمده و ویژگی‌های هر یک برشمرده شده است و در ادامه، گزارش‌های حسنعلی پورمند، هدایت‌الله بهبودی- مرتضی سرهنگی و مشایخی- هشترودی به ‌عنوان نمونه آمده است.

در «خاطره»، نویسنده ابتدا به مفهوم‌شناسی خاطره پرداخته و در ادامه، به اولین تلاش‌ها در حوزه ثبت خاطرات رزمندگان در «دفتر ادبیات و هنر مقاومت» حوزه هنری و برنامه «شب خاطره» اشاره کرده و در پایان، منابعی برای مطالعه بیشتر در حوزه خاطره‌نگاری معرفی کرده است. خاطرات سیده‌زهرا حسینی، مریم شانکی، زهره ستوده، یعقوب مرادی، حمیدرضا طالقانی اصفهانی، جعفر ربیعی، معصومعلی مقصودی، گلعلی بابایی، غلامعلی رجایی و داوود امیریان، نمونه‌هایی است که نویسنده در بخش خاطرات آورده است.

در بخش سوم فصل (داستان دفاع مقدس)، ابتدا تعریف داستان و اقسام آن آمده و آن را به دو نوع «داستان‌های مثبت‌نگر» و «داستان‌های منفی‌نگر» تقسیم کرده و برای هر یک از آنها، نویسندگانی مثال زده است. بررسی سطح داستان‌های دفاع مقدس از نظر فرم و ساختمان، دیگر نکته‌ای است که نویسنده در مقدمه این بخش آورده و در پایان نیز، منابعی برای مطالعه بیشتر در حوزه داستان دفاع مقدس معرفی کرده است. داستان‌هایی از ناصر مؤذن، داوود بختیاری دانشور، حسین نیری، قاسمعلی فراست، فریدون عموزاده خلیلی، ابراهیم حسن‌بیگی، فیروز جلالی زنوزی، محمد بکایی، محمدرضا بایرامی، راضیه تجار، جواد جزینی، زهرا زواریان، سیدمهدی شجاعی، داریوش عابدی، علی مؤذنی، رحیم مخدومی، داوود غفارزادگان، محسن مؤمنی، ناصر ایرانی، محسن مخملباف، نصرت‌الله محمودزاده و احمد دهقان، نمونه‌هایی است که نویسنده در بخش داستان دفاع مقدس آورده است. ابتدای هر داستان، زندگی‌نامه مختصری نیز از نویسنده داستان آمده است.

«منابع»، پایان‌بخش کتاب است.

چاپ دوم کتاب «آشنایی با ادبیات دفاع مقدس»، در سال 1395، توسط انتشارات صریر منتشر شد.