عملیات امام علی «ع»
عملیات امام علی «ع» یا عملیات اللهاکبر در 31 شهریور 1359 با مشارکت ارتش جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران و ستاد جنگهای نامنظم شهید دکتر چمران در خوزستان انجام و منجر به آزادی تپههای اللهاکبر شد.
شاخه شرقی و غربی رودخانه کرخه (خوزستان) که از حمیدیه به سمت سوسنگرد و بستان جریان دارد، به دو قسمت متمایز شمال و جنوب تقسیم میشود. در شمال رودخانه، تپههای رملی قرار دارند که از شمال حمیدیه شروع و تا ارتفاعات میشداغ در شمال بستان، و تا نزدیک مرز ایران و عراق امتداد مییابند. این تپههای رملی به مرور زمان سفت و محکم شده، حالت یک خطالرأس در شمال رودخانه کرخه پیدا کردهاند؛ آخرین قسمت این خطالرأس، تپههای اللهاکبر در شمال رودخانه، بین سوسنگرد و بستان است.[1]
اواخر دوره قاجار، در جنگ بین عشایر منطقه جنوب با ارتش بریتانیا، عشایر بر روی این تپهها اذان گفته و نماز خواندند و این تپهها، اللهاکبر نام گرفت.[2]
با شروع جنگ تحمیلی استفاده از این تپهها مورد توجه ارتش دشمن قرار گرفت و تیپ 35 لشکر 9 زرهی ارتش بعث پس از اشغال پاسگاههای مرزی سوبله و چزابه و پس از دو روز توقف در اطراف بستان، به سمت تپههای اللهاکبر به حرکت درآمد و 4 مهر 1359 این تپهها را نیز اشغال کرد. البته در 10 مهر 1359، یک گردان رزمی از تیپ 3 لشکر 92 زرهی اهواز (ارتش) موفق شد قسمتی از تپههای اللهاکبر را آزاد کند اما دشمن دوباره در 19 مهر 1359 آن را به اشغال خود درآورد.[3]
در اردیبهشت 1360 منطقه اللهاکبر[4] با هدف تأمین امنیت سوسنگرد که از ابتدای جنگ یکی از هدفهای راهبردی ارتش دشمن بود و چندین بار در پی اشغال آن برآمده بود،[5] برای انجام عملیات انتخاب شد.
بر اساس طرح تیپ 3 لشکر 92 زرهی اهواز که وظیفه اصلی عملیات را به عهده داشت، قرار بود دو گروه در سمت راست (شمال) از تپههای رملی عبور کرده و تپه شحیطیه در شمال غربی تپه اللهاکبر را تصرف و سپس مستقیماً به تپه اللهاکبر حمله کنند. طبق طرح عملیات باید قبل از رسیدن یگانهای این تیپ به مواضع دشمن، نیروهای ستاد جنگهای نامنظم دکتر چمران نیز از شمال و جنوب به مواضع دشمن نزدیک شده و نیروهای مقدم دشمن را نابود میکردند.[6] همچنین قرار بود در جنوب رودخانه کرخه نیز تیپ تقویت شده 55 پیاده ارتش 55 هوابرد شیراز ارتش با نیروهای سپاه پاسداران دست به حمله بزنند[7] و خاکریزهای مقدم دشمن را تصرف کنند و تیپ 1 لشکر 16 زرهی قزوین (ارتش)، نیز آنها را پشتیبانی کند. ساعت شروع حمله، 4 صبح روز 31 اردیبهشت 1360 تعیین شد و مدتزمان آتشتهیه نیز 30 دقیقه بود که از ساعت 30/3 آغاز میشد.[8]
فرماندهی عملیات با سرهنگ زرهی ستاد یعقوب حسینی (جانشین عملیاتی فرماندهی نیروی زمینی ارتش در جنوب) بود. قرارگاه مقدم نیروی زمینی ارتش در جنوب، در دزفول مستقر بود و گروه فرماندهی قرارگاه مقدم برای هدایت عملیات به اهواز عزیمت کردند و در کنار قرارگاه تاکتیکی لشکر 92 زرهی اهواز در تپههای شمال غربی حمیدیه مستقر شدند.[9]
با آغاز عملیات، هشت گردان توپخانه با صد قبضه توپ 130، 155، 175 و 203 میلیمتری مواضع دشمن را زیر آتش گرفتند.[10] تا ساعت 4 صبح رزمندگان خود را به نزدیک سنگرهای دشمن رساندند و با آرپیجی- 7، تانکها و نفربرهای دشمن را زیر آتش گرفتند.[11] با آغاز روشنایی، نیروهای تیپ 3 لشکر 92 زرهی به حرکت درآمدند و به سمت هدف پیشروی کردند. پیشروی ابتدایی در هر دو محور شمالی و جنوبی خیلی سریع بود، ولی محور شمالی که بخش اصلی عملیات بود به میدان مین برخورد کرد و متوقف شد. دشمن موفق شد، 6 دستگاه تانک و 13 دستگاه نفربر ایران را با موشک ضد تانک از کار بیندازد و تیپ 3 نتوانست میدان مین را دور زده و تپه شحیطیه را تصرف کند. البته سمت چپ (جنوب) تیپ موفق شد در مدت 4 ساعت، تا ساعت 8 صبح، تپه اللهاکبر را با دادن تلفات اندک تصرف کند.[12]
در جبهه جنوب رودخانه کرخه و محل عملیات لشکر 16 زرهی، همزمان با حمله در شمال کرخه، تیپ 55 پیاده ارتش و نیروهای سپاه پاسداران به خاکریزهای عقب دشمن حمله کردند و خاکریز سوم دشمن سقوط کرد و افراد آن بدون مقاومت چشمگیری تسلیم شدند. با سقوط خاکریز سوم، خاکریزهای اول و دوم دشمن که از پشت سر مورد تهدید قرار گرفته بودند بدون مقاومت چندانی[13] تسلیم شدند و لشکر 16 موفق شد هدف تعیینشده را قبل از ساعت 8 صبح تصرف کند. عملیات در جنوب کرخه خیلی سادهتر بود و نیروهای عملکننده به مانع مهمی برخورد نکردند. در نهایت قبل از ساعت 10صبح، هدفهای تصرفشده تحکیم و نیروها برای مقابله با پاتک دشمن آماده شدند.[14]
در این عملیات صد کیلومتر مربع از اراضی شمال سوسنگرد و از جمله تپههای اللهاکبر آزاد و 500 نفر از دشمن کشته و 700 نفر به اسارت درآمدند؛ صد دستگاه تانک و نفربر دشمن نیز منهدم و دو دستگاه تانک تی-62 و 10 نفربر بیامپی-1 به غنیمت گرفته شد.[15]
در روز حمله، ابوالحسن بنیصدر رئیس جمهور، سرتیپ ولیالله فلاحی جانشین رئیس ستاد مشترک و سرهنگ جواد فکوری وزیر دفاع از منطقه عملیات بازدید کردند. همزمان با این بازدید، یگانهای زرهی دشمن از سمت بستان به طرف تپه اللهاکبر حرکت کردند، ولی با آتش توپخانه و تانک نیروهای ایران، از ادامه پیشروی خودداری و در حدود 4 کیلومتری مواضع نیروهای ایران متوقف شدند.[16]
ادامه عملیات، پاک کردن تپه شحیطیه از عناصر دشمن بود که نسبت به مواضع نیروهای ایران دید بسیاری داشت. این موضوع در شورای عالی فرماندهی در شب یکم خرداد 1360 مطرح و تصمیم گرفته شد این تپه به وسیله پیادهنظام متشکل از نیروهای ستاد جنگهای نامنظم دکتر چمران و گردان 145 مکانیزه تیپ 3 زرهی لشکر 92، با پشتیبانی آتش توپخانه و بالگردها تصرف شود. طرحریزی و اجرای این مأموریت به سرهنگ مسعود منفرد نیاکی (فرمانده لشکر 92 زرهی ارتش) محول شد. البته دشمن روز دوم خرداد 1360 پاتک شدیدی در منطقه اللهاکبر انجام داد، ولی با مقاومت تیپ 3 لشکر زرهی مواجه و عقبنشینی کرد[17]و در نهایت روز پنجم خرداد 1360 این تپه پاکسازی شد و به تصرف کامل ایران درآمد.[18]
منابع و ارجاعات
- [1]. حسینی، سیدیعقوب، عملیات اللهاکبر، تهران، ایران سبز، 1393، ص 28 و 29.
- [2]. اردستانی، حسین، تاریخ شفاهی دفاع مقدس (روایت سیدیحیی صفوی، از سنندج تا خرمشهر»، ج 1، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1397، ص 250؛ پورجباری، پژمان، اطلس جغرافیای حماسی (خوزستان)، ج 1، تهران، صریر، 1389، ص 136.
- [3]. مشرق نیوز، «از تپههای اللهاکبر چه می دانیم»، 14 اردیبهشت 1395، www. mashreghnews. ir/news/567561.
- [4]. جعفری، مجتبی، اطلس نبردهای ماندگار، تهران، انتشارات سوره سبز، چ پنجاهم، 1398، ص 50.
- [5]. حسینی، سیدیعقوب، همان، ص 247.
- [6]. همان، ص 250 و 251.
- [7]. همان، ص 251.
- [8]. همان.
- [9]. همان.
- [10]. همان، ص 253.
- [11]. همان.
- [12]. همان، ص 254.
- [13]. همان، ص 255.
- [14]. همان، ص 256.
- [15]. جعفری، مجتبی، همان، ص 50.
- [16]. همان، ص 257.
- [17]. همان.
- [18]. مطمئنیان آرانی، علی، اطلاعیههای ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، ج 2، تهران، انتشارات سازمان عقیدتی سیاسی ارتش، 1395، ص 57.
