کتاب «گزیده شعر جنگ و دفاع مقدس»، دربردارنده 97 شعر در موضوع جنگ و دفاع مقدس از شاعران مختلف، به انتخاب سیدحسن حسینی است.

کتاب «گزیده شعر جنگ و دفاع مقدس؛ به انتخاب و توضیح: حسن حسینی»، برای اولین ‌بار در سال 1381، در 331 صفحه، با شمارگان 4400 نسخه، در قطع رقعی و جلد نرم، با قیمت 1750 تومان، توسط انتشارات سوره مهر منتشر شد.

بر روی جلد کتاب، تصویری از نخلستان‌های استان خوزستان (به‌ عنوان یکی از نمادهای پایداری در جنگ تحمیلی)، در سبک آبرنگ و بر روی پس‌زمینه سفیدرنگ، قرار گرفته است. در بخش پایینی جلد نیز، عنوان کتاب و نام گردآورنده با رنگ زرد و سفید درج شده است.

در پشت جلد، مشخصات ناشر به همراه بخشی از مقدمه گردآورنده بر کتاب آمده است:

«... این زمان شرایط اجتماعی و فرهنگی با روزگاری که جنگ زوزه می‌کشید و حتی شهرهای بالنسبه دور از جبهه نیز به جبهه بدل شده بودند و ترکش و موشک - پابرهنه - میان ذهن و زندگی و زبان و روان همه می‌دوید؛ کاملاً فرق کرده است. بسیاری از اصحاب شعر جنگ در شرایط دشوار راه سرودن را هموار کردند. در شرایطی که شعر نیمایی گفتن و سپید سرودن نوعی جرم فرهنگی تلقی می‌شد اینان بار این وظیفه خطیر را به دوش کشیدند».

گردآورنده، در ابتدای مقدمه، شرح مختصری از روند گردآوری کتاب، از پیشنهاد مرتضی سرهنگی (مدیر دفتر ادبیات و هنر مقاومت) و عقد قرارداد تا رویکرد سخت‌گیرانه خود در گردآوری اشعار به کمک دانشجویانش که منجر به چند مرحله «پاکسازی» و «تصفیه» اشعار و در نتیجه تأخیر در اتمام پروژه شده است، ارائه کرده است.

در بخش دوم مقدمه، ابتدا تعریفی از «شعر جنگ» و «شعر دفاع مقدس» ارائه شده و تفاوت‌های این دو گونه با هم بررسی شده است. گردآورنده که بین شعر جنگ و شعر دفاع مقدس تمایز قائل شده است، به این نکته اشاره کرده که به ‌دلیل «خالی بودن شعر جنگ از جوهره شعری و رها کردن جانب ادبی مطلب»، اشعار این گونه (شعر جنگ) را نیاورده است.

در کتاب «گزیده شعر جنگ و دفاع مقدس»، 97 شعر از 62 شاعر در قالب غزل، مثنوی، رباعی، چهار پاره، شعر نیمایی و سپید⁠[1] گردآوری شده است: «راه ناتمام»، «شعری برای جنگ»، «رفتن، رسیدن است»، «غزل تصمیم» و «اگر دل دلیل است» از قیصر امین‌پور، «سؤال» و «انتخاب» از وحید امیری، «صبر و خشم» از سهیل محمودی، «زخم صنوبرها»، «مضمون» و «وسعت شهید» از مصطفی علی‌پور، «انتظار» و «در حاشیه شط» از محمدرضا مهدیزاده، «مردان سبز»، «نامه» و «خیبر» از محمدرضا عبدالملکیان، «محکومیت عشق» از عباس خوش‌عمل، «کبوترها» و «شکوه بی‌مانند» از فاطمه راکعی، «بوی سیب»، «مثنوی شرمساری»، «زبان سرخ»، «غزل خاطرات»، «در ناگهانی از گل و لبخند» و «غزل زخم» از علیرضا قزوه، «شط آیینه و نور» از حمدالله رجایی بهبهانی، «از بی‌خطی تا خط مقدم»، «این صنوبران»، «کشف آفتاب»، «سبکبارتر از ابر» و «ای گل خوشبو» از سلمان هراتی، «خاطره» از محمدعلی مجاهدی، «تا بی‌نشان»، «قصد دریا» و «بال تخیل» از حسین اسرافیلی، «داغ شقایق» و «ابر تو» از زهرا بیدکی، «درخت سبز افرا» و «به همراه رود» از سیمیندوخت وحیدی، «رباعی» از محمدرضا سهرابی‌نژاد، «آفتابی از شهادت» از شیرینعلی گلمرادی، «کجا می‌برد؟» از محمدعلی بهمنی، «عطش بود و..». از یدالله گودرزی، «گل ناز» و «رایحه پیراهن» از عباسعلی مهدی، «غریبانه»، «از کربلا می‌آیند» و «دل خونین» از پرویز بیگی حبیب‌آبادی، «سال‌های خاکستر» از غلامرضا بکتاش، «خرمشهر» از علی موسوی گرمارودی، «کودک من» و «دل آیینه» از ناصر فیض، «باغ و باد و تیشه» و «خونگریه زخم» از ساعد باقری، «بهانه باریدن»، «سرود بازگشت» و «خونین‌شهر» از تیمور ترنج، «تبار خود را خوب می‌شناسم» از عبدالله گیویان، «به خون شستیم خونت ای برادر» از سپیده کاشانی، «آشنای عشق» از احمد زارعی، «لحظه‌ها» از سلیمان هرمزی، «همپای جلودار» از حمید سبزواری، «در بازوان زخم» از ضیاءالدین ترابی، «رقص زلف» از ایوب پرندآور، «پلاک» از ابراهیم ابوالحسنی، «لاله بی سر» از علی سهامی، «سرودی برای خاک» از ایرج قنبری، «عقاب غیرت»، «آواز آتش» و «قصه زخم» از عبدالجبار کاکایی، «رعد خواب بیشه را آشفته است» و «گمشدگان» از نصرالله مردانی، «لحظه پرشور پرواز» از همایون علیدوست، «آهنگ شقایقها» از احمد خوانساری، «شرار عشق» از علی معلم، «ساحت سرخ اجابت» از زکریا اخلاقی، «افسانه مرگ شهاب» از شهرام رجب‌زاده، «سایه زخمی نخل» از محمدکاظم علیپور، «سوگواره جنوب» از حمیدرضا اکبری، «مرثیه اشک» از مجتبی تونه‌ای، «استمالت ستاره» از محمدحسین جعفریان، «جغرافیای بی‌کسی» از محمد بهرامی اصل، «مثنوی رهایی» از علیرضا دهرویه، «ای عشق!» از نعمت‌الله شمسی‌پور، «خاک و خاکستر» از تقی پورمتقی، «تنهاتر از دیروز» از شهرام مقدسی، «شب و رد پایی که نیست» از مرتضی امیری اسفندقه، «مظلومان خاک» از مشفق کاشانی، «در باغهای آتش و ارغوان» و «بمبارانها» از علی هوشمند، «ققنوس» از محمدرضا احمدی‌فر، «میلاد سرخ» از یوسفعلی میرشکاک، «اتفاق سرخ» از بهروز سپیدنامه، «صبح طراوت» از عباس باقری، «شهید» از فریده برازجانی، «محاصره» از عبدالرضا رضائی‌نیا و «فصلی از منظومه مردابها و آبها» از سیدحسن حسینی.

«وصف و ستایش شهیدان»، «موشک‌باران شهرها»، «تشویق به ادامه راه‌ شهدا» «انتقاد از «خودِ» نوعی به جهت جا ماندن از قافله شهدا»، «آزادگان»، «مفقودان جنگ تحمیلی»، «شهدای مهران»، «بمباران‌ شیمیایی سردشت»، و تجلیل و یاد شهدایی چون «احمد زارعی»، «جهان‌آرا»، «ناصر حنیف»، «حسن باقری»، «یوسف ایمانی» و «محسن آقااسماعیلی» از مضامین اشعار این کتاب است.⁠[2]

سیدحسن حسینی در گزینش اشعار سعی کرده سلایق و جریان‌های متنوع شعر دفاع مقدس را لحاظ کند و بهترین آنها را کنار هم بیاورد.⁠[3] از دیگر ویژگی‌های اثر، توضیحات کوتاهی است که گردآورنده در پایان تعدادی از اشعار آورده است. در این توضیحات که عمدتاً بر اشعار شاعران مشهور نوشته شده است، گاه پا از نقد شعر فراتر رفته و به نقد شاعر نیز پرداخته شده است.⁠[4]

کتاب «گزیده شعر جنگ و دفاع مقدس» در سال‌های 1387، 1389 و 1391 تجدید چاپ شد. در چاپ چهارم، طرح جلد کتاب تغییر کرد و بر روی جلد کتاب، در پس‌زمینه سفیدرنگ، تصویر یک پوکه فشنگ که از آن گیاهی روییده و براده‌های مداد در اطراف فشنگ بر روی زمین ریخته، قرار گرفته است؛ مشخصات کتاب، نام گردآورنده، نوبت چاپ و نشان ناشر نیز در بالای جلد قرار گرفته است.

کتاب «گزیده شعر جنگ و دفاع مقدس»، پس از چاپ دوم، در پنجمین نشست «در جستجوی خاطره آفتاب» (ویژه نقد ادبیات پایداری ایران) در 3 بهمن 1388، مورد نقد و بررسی قرار گرفت.⁠[5]