صیاد شیرازی، علی
علی صیاد شیرازی، جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح بود که در 21 فروردین 1378، مقابل منزل مسکونیاش در تهران توسط سازمان مجاهدین خلق ترور شد و به شهادت رسید.
علی صیاد شیرازی، سال 1323 در خانوادهای مذهبی در کبود گنبد مشهد به دنیا آمد و به دلیل مأموریتهای مختلف پدرش که ارتشی بود، در مشهد، گرگان، شاهرود، آمل و گنبد زندگی کرد.[1]
علی پس از اخذ دیپلم در 1342 در تهران، سال 1343 در کنکور دانشکده افسری شرکت کرد و به دانشکده افسری راه یافت؛ وی مهر 1346 در رسته توپخانه فارغالتحصیل شد و پس از گذرانده دوره آموزشی در شیراز و اصفهان، به لشکر تبریز و سپس لشکر زرهی کرمانشاه منتقل شد. در سال 1350 نیز با دخترعموی خود ازدواج کرد که ثمره آن، دو پسر و دو دختر است.[2]
علی در 1352 به آمریکا اعزام شد و دوره هواسنجی بالستیک را در ایالت اوکلاهما گذراند.[3] وی پس از بازگشت به ایران، در سال 1353 به مرکز توپخانه اصفهان منتقل شد.
فعالیتهای مذهبی علی صیاد شیرازی در این دوره، حساسیت ضداطلاعات ارتش را برانگیخت و تحت مراقبت قرار گرفت. همزمان با اوجگیری انقلاب اسلامی، در ارتش به دفاع از نهضت امام خمینی پرداخت و به همین دلیل ابتدا به دستور ضداطلاعات ارتش از قرار دادن جنگافزار در اختیار وی و واگذاری مشاغل حساس به او جلوگیری شد و نهایتاً 19 بهمن 1357 دستگیر و 3 روز بعد با پیروزی انقلاب اسلامی آزاد شد.[4]
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، علی صیاد شیرازی به همراه سیدیحیی رحیمصفوی و احمد سالک، مسئولیت پادگان اصفهان را به عهده گرفتند و با دعوت از آیتالله سیدحسین خادمی و آیتالله سیدجلالالدین طاهری برای سخنرانی در پادگان، تلاش کردند از تخریب ادوات جنگی و بینظمی در پادگان پیشگیری کنند.
علی در تابستان 1358 با آغاز غائله ضدانقلاب در کردستان، به همراه سیدیحیی رحیمصفوی و مصطفی چمران (وزیر دفاع دولت موقت) راهی کردستان شد؛ پس از تشکیل ستاد عملیات مشترک ارتش و سپاه پاسداران در شهر سنندج، محاصره سنندج و پادگانهای مریوان، بانه و سقز شکسته شد و سنندج پس از 21 روز مقاومت در برابر ضدانقلاب آزاد شد. پس از موفقیت این طرح، صیاد شیرازی با دو درجه ترفیع و با درجه سرهنگی موقت که برای نخستینبار در نیروی زمینی ارتش ایران اتفاق میافتاد، به فرماندهی عملیات شمال غرب کشور (آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه) منصوب شد.
سرهنگ صیاد شیرازی با آغاز جنگ تحمیلی، طرح جنگی «والعادیات» را به منظور مقابله با نیروهای دشمن در منطقه غرب کشور ارائه کرد که ابوالحسن بنیصدر (رئیسجمهور وقت) آن را نپذیرفت[5] و چند ماه پس از آغاز جنگ، علیرغم مخالفت بسیاری از مقامات نظامی و سیاسی کشور، با حکم بنیصدر از ارتش اخراج شد.[6] او سپس طرح راهاندازی معاونت طرح و عملیات سپاه را به شورای عالی این نهاد پیشنهاد داد و با استقبال سیدیحیی رحیمصفوی (فرمانده ستاد عملیات جنوب سپاه)،[7] از سوی سپاه پاسداران دعوت به همکاری شد و مسئولیت آموزش نظامی فرماندهان سپاه را برای طی دوره کوتاهمدت (یکماهه) به عهده گرفت. صیاد شیرازی سپس سرپرست معاونت طرح و عملیات سپاه شد و در تهران اتاق جنگ تشکیل داد و طرح شکست حصر آبادان را برای سپاه تهیه کرد.[8]
پس از عزل بنیصدر، علی صیاد شیرازی با دریافت دوباره درجه سرهنگی، فرمانده ارتش در غرب کشور[9] و پس از شهادت سرلشکر ولیالله فلاحی در 9 مهر 1360، بنا به پیشنهاد رئیس شورای عالی دفاع و با حکم امام خمینی (ره) فرمانده نیروی زمینی ارتش شد.[10]
وی در فرماندهی نیروی زمینی ارتش، با بهرهگیری از تجربه همکاری با سپاه پاسداران در مبارزه با گروهکهای تروریستی ضدانقلاب، «قرارگاه مشترک ارتش و سپاه» را تشکیل داد و از آن با عنوان «ترکیب مقدس ارتش و سپاه» یاد کرد. در این طرح، نیروهای ارتش و سپاه تا رده دسته و گروهان کنار یکدیگر قرار گرفته و به نوعی ادغام شدند و با هم در عملیاتها شرکت کردند؛ در طول حدود 9 ماه اجرای این طرح، بخشی از مناطق اشغالی کشور آزاد شد.
علی صیاد شیرازی در عملیاتهای طریقالقدس، فتحالمبین، بیتالمقدس، رمضان، مسلم ابن عقیل، مطلعالفجر، محرم، والفجر 1، 2، 3، 4، 8، 9، خیبر، بدر و قادر، فرمانده نیروی زمینی ارتش بود.[11]
تابستان سال 1365، با بروز اختلاف بین فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش درباره نحوه اداره جنگ، صیاد شیرازی استعفا کرد[12] و چون پیشتر با حکم امام خمینی عضو شورایعالی دفاع بود، در این سمت فعالیت کرد.[13] وی در 18 اردیبهشت 1366 به درجه سرتیپی ارتقا یافت و در سال 1367 که مرزهای غرب ایران مورد هجوم دوباره منافقین و ارتش عراق قرار گرفته بود، هر چند مسئولیت سازمانی نداشت، داوطلبانه به یاری رزمندگان شتافت و نقش مهمی در عملیات مرصاد و شکست منافقین داشت.[14]
وی، 5 مهر 1368، به همراه 57 نفر از فرماندهان ارتش و سپاه، درجه یک فتح دریافت کرد.[15] در همین ماه، به درخواست رئیس ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح و با موافقت و حکم فرمانده کل قوا معاون بازرسی ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح و در شهریور 1372، جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح شد.[16]
صیاد شیرازی در سال 1373 همزمان با تدریس در دانشگاه افسری امام علی «ع»، با موافقت رهبر شهید، هیئت معارف جنگ را تأسیس کرد که ثبت و ضبط تاریخ جنگ تحمیلی را بر عهده داشت.[17] وی در 16 فروردین 1378 همزمان با عید غدیر خم به درجه سرلشکری ارتقا یافت[18] و 5 روز بعد، صبح 21 فروردین 1378، مقابل منزل مسکونیاش در تهران، توسط اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) ترور شد و به شهادت رسید؛ پس از شهادت، به درجه سپهبدی ارتقا یافت.[19]
آیتالله شهید خامنهای در پیامی به مناسبت شهادت سپهبد علی صیاد شیرازی، نوشتند: «مانند دیگر مردان حق از روزی که قدم در راه انقلاب نهادند همواره سر و جان خود را برای نثار در راه خدا بر روی دست داشتند. سرزمینهای داغ خوزستان و گردنههای برافراشته کردستان، سالها شاهد آمادگی و فداکاری این انسان پاکنهاد و مصمم و شجاع بوده و جبهههای دفاع مقدس صدها خاطره از رشادت و از خودگذشتگی او حفظ کرده است».[20] رهبر شهید انقلاب در ساعات اولیه مراسم تشییع پیکر شهید (23فروردین 1378) در محل ستاد کل نیروهای مسلح حضور یافته[21] و بر تابوت او که با پرچم ایران پوشانده شده بود بوسه زدند.[22] در نهایت پیکر وی در گلزار شهدای بهشت زهرا «س» تهران در قطعه 29 به خاک سپرده شد.[23]
دبیرکل سازمان ملل، فرانسه، آلمان، واتیکان و چند کشور دیگر،[24] اقدامات تروریستی منافقین را محکوم کردند و خبر شهادت وی در رسانههای خارجی بازتاب یافت.[25] خبرگزاری فرانسه او را مرد آهنین جبهههای جنگ ایران و عراق یاد کرد؛ شبکه تلویزیونی سی. ان. ان نیز وی را یکی از معروفترین فرماندهان ارتش ایران نامید.[26]
بزرگراهی در تهران[27] و یک ایستگاه مترو به نام این شهید نامگذاری شده است.[28]
آخرین لباسهای صیاد شیرازی به عنوان فاتح خرمشهر، در موزه خرمشهر نگهداری میشود[29] و تندیس او بر فراز قله دماوند نصب گردیده است.[30]
کتابهای در کمین گل سرخ از انتشارات سوره مهر، عملیات شیندرا از انتشارات ایران سبز، آخرین گلوله صیاد از نشر صریر، افلاکیان زمین (دفتر دهم) از نشر شاهد و جلوه یار از انتشارات ایران سبز از جمله آثار مکتوب و فیلم سینمایی «آب از آتش» و مستندهای «صیاد»، «من علی صیاد شیرازی هستم» و «سرگرد» از جمله تولیدات تصویری درباره شهید علی صیاد شیرازی است.
منابع و ارجاعات
- [1]. جلیلیان، راهیل، «بررسی زندگینامه شهید سپهبد علی صیاد شیرازی (با تأکید بر ایثار و رشادت شهید)»، ماهنامه پژوهش ملل، دوره اول، ش 10، مهر 1395، ص 65.
- [2]. نشریه شاهد یاران، ش 29 و 30، فروردین و اردیبهشت 1387، ص76.
- [3]. همان.
- [4]. همان، ص 66.
- [5]. قوامی، پروینسادات، دانشنامه امام خمینی (ره)، ج 7، ص 38 و 39.
- [6]. همان.
- [7]. اردستانی، حسین، تاریخ شفاهی دفاع مقدس - روایت سید یحیی صفوی (از سنندج تا خرمشهر)، ج 1، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1397، ص 221؛ حسینی، سیدناصر، «نقش شهید صیاد شیرازی در سه مقطع حساس از جنگ ایران و عراق به عنوان انسجامدهنده نیروهای مسلح»، فصلنامه علوم و فنون نظامی، سال شانزدهم، زمستان 1399، ش 54، ص 126.
- [8]. همان.
- [9]. قوامی، پروینسادات، همان.
- [10]. جمالی، علی و ابوالفضل پاسبان، «شیوههای مدیریت و رهبری نظامی شهید صیاد شیرازی در جنگ و تطبیق آن با آموزههای اسلامی»، فصلنامه مدیریت و پژوهشهای دفاعی، ش 78، بهار و تابستان 1394، ص 87.
- [11]. همان، ص 125 و 127.
- [12]. هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی سال 1365، چ ششم، تهران، انتشارات معارف انقلاب، ص 197؛ جلیلیان، راحیل، همان، ص 67.
- [13]. موسویالخمینی، سید روحالله، صحیفۀ امام خمینی (ره)، ج 20، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چ پنجم، 1398، ص 73.
- [14]. جمالی، علی و ابوالفضل پاسبان، همان، ص 87.
- [15]. روزنامه جمهوری اسلامی، ش 2993، 6 مهر 1368، ص 12.
- [16]. حسینیا، احمد، صیاد دلها، تهران، معاونت تبلیغات و انتشارات سازمان عقیدتی ـ سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، چ دوم، 1379، ص 26.
- [17]. آراسته، ناصر، چرا و چگونه، تهران، هیئت معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی، تهران، 1391، ص 4؛ ذاکری، سیدتراب، راز جاودانگی صیاد شیرازی، تهران، مرکز آموزشی و پژوهشی شهید سپهبد صیاد شیرازی، 1392، ص 338.
- [18]. هاشمی شیخشیانی، عظیمه و عباس کشاورز شکری، «بررسی راهبردهای فرماندهی شهید امیر سپهبد علی صیاد شیرازی در دوران دفاع مقدس»، فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، دوره 6، ش 2، تابستان 1399، ص 53 و54.
- [19]. همان.
- [20]. سایت آیتالله خامنهای، https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2939.
- [21]. همان.
- [22]. حسنیا، احمد، همان، گزیده ای از جراید و تصاویر.
- [23]. دانشنامه شهدا و ایثارگران جمهوری اسلامی ایران، https://mazareshahid.ir/44005.
- [24]. حسنیا، احمد، همان، ص 258.
- [25]. همان، ص 255.
- [26]. همان، ص 262.
- [27]. روزنامه رسالت، ش 7232، 16 فروردین 1390، ص 22.
- [28]. روزنامه کیهان، ش 21484، 18 آبان 1395، ص 11.
- [29]. روزنامه جمهوری اسلامی، ش 8008، 17 اسفند 1385، ص4؛ خبرگزاری دفاع مقدس، https://defapress.ir/fa/news/339092.
- [30]. روزنامه کیهان، ش 18861، 7 مرداد 1386، ص 14.
