لشکر 5 نصر
لشکر 5 نصر سپاه پاسداران از استان خراسان در دفاع مقدس حضور داشت.
با آغاز جنگ تحمیلی، نیروهای سپاه پاسداران خراسان در منطقه جنوب با عنوان فرستادگان رضا «ع»، نخستین عملیات تهاجمی را تنها 11 روز پس از تجاوز ارتش بعث در ابتدای جاده خرمشهر، بعد از کارخانه نورد اهواز (محور دب حردان) اجرا کردند و در عملیاتی محدود، ضمن متوقف کردن پیشروی دشمن در بخشهایی، آنها را به عقب راندند. در ادامه نیز در 3 محور دب حردان، تپههای اللهاکبر و سوسنگرد و جبهه شوش به مقابله با دشمن پرداختند.[1]
با افزایش تعداد داوطلبین و رزمندگان استان خراسان برای حضور در جبهههای جنوب، 2 گردان از نیروهای این استان در دی 1360، در خط شوش (حاشیه رودخانه کرخه) مستقر شدند. این نیروها در عملیات فتحالمبین (فروردین 1361) شرکت کردند و توپخانه دشمن در منطقه را تصرف نمودند.
پس از عملیات فتحالمبین تشکیل تیپ در سپاه پاسداران آغاز شد و در 14 فروردین 1361 تیپ 18 جوادالائمه «ع» در سپاه استان خراسان تشکیل شد و سایت 4 در ابوصلیبی خات (خوزستان) محل استقرار عقبه آن شد.[2]
در عملیات رمضان که 22 تیر 1361 در شرق بصره و با هدف تصرف نشوه، تنومه و پل بصره انجام شد،[3] تیپ جوادالائمه «ع» با 5 گردان حضور داشت[4] که ضمن عقب راندن دشمن به 25 کیلومتری مرز، 40 کیلومتر مربع از خاک عراق نیز آزاد شد.[5]
تیپ جوادالائمه «ع» در عملیاتهای حسین بن علی «ع»، مسلم بن عقیل، محرم و والفجر مقدماتی نیز شرکت کرد؛ همچنین در پاسگاه زید، سومار (نفتشهر) و فکه خط پدافندی داشت.[6]
همزمان با عملیات مسلم بن عقیل در 15 مهر 1361، تیپ امام موسی کاظم «ع» و همزمان با عملیات محرم در 15 آبان 1361، تیپ امام صادق «ع» در استان خراسان تشکیل شدند.[7] این تیپها به همراه تیپ جوادالائمه «ع» پایههای تأسیس لشکر 5 نصر شدند.[8]
لشکر 5 نصر در 25 بهمن 1361 از ترکیب سه تیپ 18 جوادالائمه «ع» به عنوان هسته مرکزی به فرماندهی عباس شاملو، تیپ امام صادق «ع» به فرماندهی عبدالحسین برونسی و تیپ امام موسی کاظم «ع» به فرماندهی سعید ثامنیپور تشکیل شد. سازماندهی نخستین لشکر سپاه پاسداران از استان خراسان، با درایت حسن باقری (شهید) قبل از عملیات والفجر مقدماتی انجام شده بود، اما تشکیل رسمی آن به بعد از عملیات موکول گردید.[9]
نخستین حضور لشکر 5 نصر در جنگ مربوط به سال 1362 و عملیات والفجر3 به فرماندهی مرتضی قربانی است که منجر به آزادسازی شهر مهران شد.[10] این لشکر در عملیات خیبر (اسفند 1362)[11] با 12 گردان[12] و عملیات عاشورا (مهر 1363)[13] با تیپ امام صادق «ع»[14] و عملیات بدر (19 اسفند 1363)[15] با 7 گردان حضور داشت.[16]
لشکر 5 نصر در عملیات والفجر 8 (بهمن 1364) نیز که با هدف تصرف فاو آغاز شد[17] و نیروهای ایران بر خورعبدالله (تنها آبراه بندر امالقصر عراق) مسلط شدند[18] شرکت کرد[19] و فرمانده توپخانه این لشکر (محمود ساعدی) به شهادت رسید.[20]
در عملیات کربلای 4 (4 دی 1365)[21] و 15 روز بعد در عملیات کربلای 5[22] و در 25 دی 1366 در عملیات بیتالمقدس2 در شمال سلیمانیه عراق،[23] لشکر 5 نصر با 3 گردان حضور داشت.[24]
در آخرین روزهای جنگ و در مقابله با منافقین، عملیات مرصاد در کرمانشاه انجام شد و لشکر 5 نصر نیز با 2 گردان در این عملیات شرکت کرد که منجر به شکست و عقبنشینی منافقین شد.[25]
در دفاع مقدس، لشکر 5 نصر در 16 عملیات آفندی و پدافند 17 منطقه عملیاتی حضور داشت؛ نصرالله، رسولالله، عبدالله، ولیالله، جندالله، یدالله و روحالله از مهمترین گردانهای لشکر 5 نصر در دفاع مقدس بودند؛ عمده نیروهای بسیجی استان خراسان نیز در دوران دفاع مقدس، در لشکر 5 نصر و تیپ امام رضا «ع» حضور داشتند.[26]
ساخت پادگان ثامنالائمه «ع»، در مسیر اهواز به سوسنگرد و ابتدای ورودی شهر حمیدیه، در سال 1362 توسط مهندسی لشکر 5 نصر خراسان برای استقرار نیروهای این لشکر آغاز شد و در سال 1366 به پایان رسید. این پادگان که در زمره آثار ملی دفاع مقدس است، هماکنون در اختیار سپاه امام رضا «ع» خراسان رضوی و محل اسکان کاروانهای راهیان نور این استان است.[27]
اولین فرمانده لشکر 5 نصر، حسن باقری بود که تنها ده روز در این سمت باقی ماند و به شهادت رسید. پس از وی، حمزه حمیدنیا، مرتضی قربانی، محمد باقر قالیباف و اسماعیل قاآنی تا پایان جنگ عهدهدار این سمت بودند.[28] اکنون سرتیپ دوم امین رسولی فرمانده این لشکر است.[29]
منابع و ارجاعات
- [1]. موسوی عماد، سیدحسین، اطلس لشکر 21 امام رضا (ع) در دفاع مقدس، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1403، ص 10.
- [2]. وب سایت انجمن راویان فتح رضوی، «آشنایی اجمالی با یگانهای نظامی خراسان در دفاع مقدس»، http://ravianefatherazavi.com/component/k2item.
- [3]. عشوریون، احمدرضا، اطلس لشکر 14 امام حسین (ع) در دفاع مقدس، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس،1402، ص 184.
- [4]. حسینی، سید یعقوب، عملیات رمضان، تهران، ایران سبز، 1393، ص 85.
- [5]. پوراحمد، احمد، جغرافیای عملیات ماندگار دفاع مقدس، تهران، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، چ دوم، 1390، ص121.
- [6]. وب سایت انجمن راویان فتح رضوی، همان.
- [7]. همان.
- [8]. خبرگزاری دفاع مقدس، «شناسنامه لشکر 5 نصر در دوران دفاع مقدس، محصول 6 سال پژوهش است»،https://defapress.ir/fa/news/550013.
- [9]. وب سایت انجمن راویان فتح رضوی، همان.
- [10]. وب سایت شهرآرانیوز، «نگاهی به تأسیس و عملکرد لشکر 5 نصر، از یگانهای رزم موفق و پرافتخار دفاع مقدس»، https://shahraranews.ir/fa/news/44040.
- [11]. میرزایی، رضا، حماسههای نامداران گمنام، تهران، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، چ چهلوچهارم، 1399، ص 444 و 469.
- [12]. اردستانی، حسین، عملیات خیبر تفکری نو در جنگ، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1400، ص 103 و 106.
- [13]. بهروزی، فرهاد، تقویم تاریخ دفاع مقدس (حوادث مهر 1363)، ج 50، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1397، ص 1328.
- [14]. نخعی، هادی، روزشمار جنگ ایران و عراق (تجدید رابطه آمریکا و عراق)، ج 33، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ص454 و 590.
- [15]. پوراحمد، احمد، همان، ص 209.
- [16]. حسینی، سید یعقوب، نبردهای سال 1362 تا پایان 1364، تهران، ایران سبز، 1390، ص 452.
- [17]. پورجباری، پژمان، اطلس جغرافیای حماسی- خوزستان در جنگ، ج 1، تهران، صریر، 1389، ص 101.
- [18]. احمدیپور، علی، شناسنامه ناوتیپ 13 امیرالمؤمنین در دوران دفاع مقدس، بوشهر، پلاک عشق، 1401، ص 22.
- [19]. زارعزاده، نادر، «سازمان رزم و شدت درگیری در عملیات کربلای 5»، فصلنامه نگین ایران، ش 47، زمستان 1392، ص 154.
- [20]. خبرگزاری دفاع مقدس، «فرمانده شهید محمود ساعدی به روایت تصویر»، https://defapress.ir/fa/news/518459.
- [21]. وب سایت مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، «عملیات کربلا 4»، https://defamoghaddas.ir/news/1991.
- [22]. اردستانی، حسین، «تعیینکنندگی عملیات کربلای 5 و تصویب قطعنامه 598»، فصلنامه نگین ایران، ش 49، تابستان 1393، ص 11.
- [23]. اردستانی، حسین و یدالله ایزدی، روزشمار جنگ ایران و عراق (کتاب پنجاه و سوم؛ نبرد بزرگ زمستانی در جبهه شمالی)، ج 1، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ص 25 تا 27.
- [24]. همان، ص82.
- [25]. وب سایت مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، «عملیات مرصاد»، https://defamoghaddas.ir/news/2004.
- [26]. دانشنامه جهاد و شهادت، لشکر نصر، https://wikishahid.ir.
- [27]. خبرگزاری بینالمللی قرآن، «پادگان ثامنالائمه (ع) لشکر 5 نصر خراسان در ردیف آثار ملی دفاع مقدس قرار گرفت»، https://iqna.ir/fa/news/1731588.
- [28]. خبرگزاری دفاع مقدس، «نگاهی اجمالی به یگانهای رزم خراسان در دفاع مقدس»، https://defapress.ir/fa/news/256999.
- [29]. همان، «ارتقای درجه فرمانده لشکر عملیاتی پنج نصر»، 18 مرداد 1402، https://defapress.ir/fa/news/608923.
