روند جنگ ایران و عراق، (جلد اول)

جلد اول کتاب «روند جنگ ایران و عراق»، نوشته حسین علایی، درباره تحولات جنگ تحمیلی عراق علیه ایران از پیروزی انقلاب اسلامی تا پس از فتح خرمشهر است.

جلد اول کتاب «روند جنگ ایران و عراق»، نوشته حسین علایی (فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران در جنگ تحمیلی) در سال 1391، با نظارت علمی محمد درودیان، توسط انتشارات مرز و بوم (وابسته به مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) در 674 صفحه، شمارگان 2000 نسخه، قطع رقعی و با جلد سخت و قیمت 10000 تومان منتشر شد.

بر روی جلد کتاب، در پس‌زمینه سفید، تصویری از بخش غربی و جنوبی نقشه ایران (مناطق درگیر جنگ) و رزمندگان آمده است. عنوان کتاب با دو رنگ سیاه و قرمز در وسط کتاب، شماره جلد در سمت راست بالای جلد و نام نویسنده، در سمت راست پایین جلد قرار دارد.

در پشت جلد کتاب نیز، بخشی از مقدمه نویسنده آمده است:

«... حال که نزدیک به یک ربع ‌قرن از جنگ عراق با ایران می‌گذرد، فرصت مناسبی است تا ضمن ارائه گزارش و روایتی صحیح و یکپارچه از جنگ، به منطق  حاکم بر دوره‌های مختلف آن بپردازیم و راهبردها و شیوه‌های جنگی سال‌های دفاع و مسائل مربوط به معادله و توازن قوا و نقاط قوت و ضعف طرفین را مورد مداقه قرار دهیم. در این کتاب سعی می‌کنیم بیشتر حوادث مهم دوران جنگ تحمیلی را که ترکیبی بودند از منطق و تدبیر با حماسه‌آفرینی و معنویت و عاطفه و مهربانی مورد مطالعه قرار دهیم».

پس از صفحه تقدیم، پیشگفتار کوتاه ناشر و پس از آن، مقدمه نویسنده آمده است. علایی در مقدمه، ضمن ارائه گزارشی از چگونگی نگارش کتاب و محدودیت‌های خود در این مسیر، از افرادی نام برده که با مطالعه کتاب، به کامل‌تر شدن آن کمک کرده‌اند.

کتاب شامل 5 فصل؛ «اوضاع ایران و عراق از پیروزی انقلاب اسلامی تا آستانه جنگ تحمیلی (ص 29 تا 127)»، «آمادگی عراق برای جنگ (ص 128 تا 194)»، «جنگ گسترده (ص 195 تا 340)»، «پیروزی‌های ایران (ص 341 تا 492)» و «ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر (ص 493 تا 656)» است.

در فصل اول با 38 عنوان فرعی وضعیت و رخدادهای سیاسی، نظامی و امنیتی داخلی و خارجی ایران، از پیروزی انقلاب اسلامی تا آستانه جنگ تحمیلی بررسی شده است.

در فصل دوم با 38 عنوان فرعی زمینه‌های وقوع جنگ تحمیلی، اقدامات مقدماتی عراق در زمینه‌سازی جنگ و اهداف این کشور از تحمیل جنگ به ایران بررسی شده است.

فصل سوم با 90 عنوان فرعی، از آغاز جنگ تحمیلی تا شروع «آزادسازی سرزمین‌های اشغالی» را شامل می‌شود. ابتدای این فصل، مباحث نظامی ابتدای جنگ و در ادامه، وضعیت داخلی ایران بررسی شده است.

در فصل چهارم با 113 عنوان فرعی، تحولات جنگ در دوره «آزادسازی سرزمین‌های اشغالی» بررسی شده است. «عملیات ثامن‌الائمه (ع)»، «عملیات طریق‌القدس»، «عملیات فتح‌المبین» و «عملیات بیت‌المقدس»، محورهای اصلی این فصل است.

در فصل پنجم با 105 عنوان فرعی، مسئله مهم ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر و عملیات‌های «رمضان»، «محرم»، «والفجر 1»، «والفجر 2»، «والفجر 3» و «والفجر 4»، تشریح شده است.

پایان‌بخش این جلد، فهرست راهنمای موضوعی (اعلام) ‌ است.

این کتاب با هدف تدریس در درس «آشنایی با دفاع مقدس» دانشگاه‌ها نوشته شده و مخاطبان آن دانشجویان هستند.⁠[1]

مراسم رونمایی از کتاب «روند جنگ ایران و عراق»، 17 اردیبهشت 1392 در سرای اهل قلم بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار شد.⁠[2]

حسین اردستانی (ناشر کتاب) در این نشست، در خصوص حذفیات کتاب گفت: «آنها بر اساس ممیزی کم نشده‌اند».⁠[3]

روز 7 آبان 1391 و در حاشیه چهارمین نمایشگاه ملی کتاب دفاع مقدس، جلسه نقد و بررسی کتاب «روند جنگ ایران و عراق» با حضور نویسنده کتاب و جمعی از فرماندهان دوران دفاع مقدس برگزار شد.⁠[4]

کتاب «روند جنگ ایران و عراق» در بیست‌وپنجمین دوره کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران، به‌ عنوان اثر شایسته قدردانی شناخته شد⁠[5] و در شانزدهمین دوره کتاب سال دفاع مقدس در سال 1393، در بخش نقد و پژوهش تاریخی، برگزیده گردید.⁠[6]

کتاب «روند جنگ ایران و عراق» از چاپ دوم به بعد، به درخواست نویسنده با نام جدید «تاریخ تحلیلی جنگ ایران و عراق» منتشر شد⁠[7] و در سال 1403، به چاپ سوم رسید.