اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی
سجاد نادریپور
43 بازدید
کتاب اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی، مجموعه مصاحبههای مرتضی سرهنگی با اسیران عراقی در ایران است که در 8 جلد به چاپ رسیده است.
سال 1361، مرتضی سرهنگی خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی،[1] طرح انجام سلسله مصاحبههایی با اسرای عراقی را به تصویب هیئت تحریریه روزنامه رساند. مصاحبه با اسرای عراقی، از میانه همان سال آغاز و اولین دوره خاطرات، در اسفند 1361، بدون ذکر نام مصاحبهکننده و در ستونی تحت عنوان «حکایت اسرار نهفته جنگ به روایت اسرای عراقی: سلسله مصاحبههای جمهوری اسلامی با اسرای عراقی» در روزنامه جمهوری اسلامی منتشر شد.[2]
سرهنگی در شماره آغازین انتشار ستون در روزنامه جمهوری اسلامی، نوشت: «آنچه ذیلاً میخوانید و در شمارههای آینده نیز خواهید خواند، مجموعهای است از رویدادهای عجیب و شگفتانگیز که در جبهههای جنگ تحمیلی استکبار جهانی علیه میهن اسلامی ما اتفاق افتاده است. گفتنی است که راویان این اخبار اسرای عراقی هستند که هر کدام ناظر و شاهد اتفاقی بودند و آنها را در اختیار خبرنگار ما قرار دادند. این حوادث از زبان کسانی است که موثقترین منابع خبری هستند، یعنی «شاهدان عینی». از اسرای میهمان، بعضاً نیز با امدادهای غیبی به صور مختلف برخوردهایی داشتهاند و عدهای هم شاهد و ناظر کشتارهای دستهجمعی روستائیان و رزمندگان اسیر ما بودند. تقسیمبندی این رویدادها به علت پراکنده و متنوع بودنشان به آسانی امکانپذیر نبود، و لذا به چاپ پراکنده آن مبادرت کردیم...» سرهنگی همچنین وعده داد «به حول و قوه الهی، این حوادث عجیب را در آیندهای که انشاءالله چندان دور نباشد، به صورت کتاب به اُمت و رزمندگان بزرگوار اسلام» هدیه کند؛ و این نکته را نیز تذکر داد که «طبق قول ما به اسرا، از درج مشخصات پرسنلی که برای خانواده و وابستگان آنها در عراق ایجاد مزاحمت خواهد نمود، معذوریم، اما کلیه این مشخصات در نوارهای ضبطشده موجود و محفوظ است».[3]
انتشار دوره اول «حکایت اسرار نهفته جنگ به روایت اسرای عراقی» از شماره 1082 روزنامه جمهوری اسلامی، روز یکشنبه 1 اسفند 1361 آغاز شد و پس از انتشار 23 قسمت، در شماره 1103 چهارشنبه 25 اسفند 1361، به پایان رسید.
انتشار دوره دوم، از شماره 1334 روز پنجشنبه 15 دی 1362 آغاز شد و پس از انتشار 58 قسمت، در شماره 1392 روز چهارشنبه 24 اسفند 1362 به پایان رسید.
دوره سوم پس از وقفهای 4 ساله، در شماره 2534 سهشنبه 27 بهمن 1366 آغاز شد و پس از انتشار 20 قسمت، در شماره 2557 سهشنبه 25 اسفند 1366 به پایان رسید.
در فاصله انتشار دوره دوم و سوم «حکایت اسرار نهفته جنگ به روایت اسرای عراقی» در روزنامه، مرتضی سرهنگی جلد اول گفتگوی خود با اسرای عراقی را با نام «اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی» در سال 1363، توسط انتشارات سروش، در قطع رقعی، شمارگان 5000 نسخه و با قیمت 15000 ریال منتشر کرد.
بر روی جلد کتاب، تصویری سیاه و سفید از صحنه تسلیم شدن نظامیان عراقی است. بالای جلد، عنوان کتاب و مشخصات مصاحبهگر و پایین جلد، تصویر کوچکی از صحنه آب دادن رزمنده ایرانی به اسرای عراقی قرار گرفته است. در پشت جلد کتاب نیز عنوان انگلیسی کتاب آمده است.
کتاب در یک مقدمه و 72 خاطره بدون عنوان که با شمارهگذاری از یکدیگر تفکیک شدهاند، تنظیم شده است.
سرهنگی در مقدمه کتاب، پس از بیان سختیهای دریافت مجوز مصاحبه با اسرای عراقی که چند ماه به طول انجامیده و فشردگی مصاحبهها که گاه به 10 ساعت در روز میرسید، در پاسخ به این سؤال که «چگونه میشود یک عنصر نظامی دشمن که زمانی بر سر ما آتش میباریده است، با صراحت به همه آن فجایع و حوادث اعتراف کند؛ بیآنکه کوچکترین واهمهای داشته باشد؟» بدنه ارتش عراق را به دو قسمت غیرنظامیان (وظیفه، احتیاط، جیشالشعبی و مزدوران خارجی) و نظامیان تقسیم میکند. از نظر او، غالب غیرنظامیان تمایلی به جنگیدن نداشته و در حملات نیروهای ایران بلافاصله تسلیم رزمندگان شده و در اردوگاهها، چشمانتظار سقوط صدام میمانند تا به خانههایشان برگردند. نظامیان نیز پس از متحمل شدن شکستهای نظامی، انگیزههای روحی و ناسیونالیستی خود برای مقابله با رزمندگان ایران را از دست داده و تا حدودی به ماهیت حزب بعث عراق پی بردهاند. این موارد، بهعلاوه حُسن رفتار ایرانیان در مواجهه با اسرای عراقی، موجب شده تا برخی اسرا، به عنوان «یک تکلیف شرعی» برای کاستن از بار گناهانشان و ادای دین نسبت به «ملت ایران و اسلام»، حاضر به بیان خاطرات خود شوند.
نویسنده پس از تقدیم کتاب به «سلسله جبالهای ایمان و ایثار: شهدا، جانبازان، اسرا و مفقودین جنگ تحمیلی» و برادرش «شهید ماشاءالله سرهنگی که به روز واقعه صدا در صدای سالار شهیدان انداخت و خون گلویش بر کشتزاران فتح عاشقانه فرو چکید»، 72 خاطره از اسرای عراقی را آورده کرده است.
اسرای عراقی در این خاطرات، دیدههای خود از جبهههای جنگ مانند نحوه برخورد فرماندهان عراقی با سربازان، جنایات جنگی که ارتش عراق مرتکب شده، قتل اسیران ایرانی، تخریب مکانهای مذهبی، شجاعت رزمندگان ایرانی و... را بازگو کردهاند.
کتاب «اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی» ظرف 3 سال، به چاپ سوم رسید.
پس از تشکیل «دفتر ادبیات و هنر مقاومت» حوزه هنری در سال 1367، جلدهای بعدی این کتاب، توسط حوزه هنری منتشر شد.
جلد دوم کتاب در سال ۱۳۶8، جلد سوم، چهارم و پنجم در سال ۱۳۶۹ و جلد ششم، هفتم و هشتم، در سال 1370 منتشر و در سالهای بعد، تجدید چاپ شد.
کتاب در جلدهای دوم تا هشتم، رنگ جلد متفاوت (قهوهای روشن، زرد، نارنجی، سیاه و سبز) و طرح جلد یکسانی دارد. در قسمت بالایی جلد، عنوان کتاب، شماره جلد و نام مصاحبهگر به صورت مورب نوشته شده و در قسمت پایین، طرحی متشکل از خطوط هندسی متداخل و زاویهدار که تداعیگر فضای بسته زندان است، به چشم میخورد. در داخل خطوط هندسی، تصویر تکهای کاغذ و میلههای به رنگ سفید قرار دارد. پشت جلد کتاب هم عنوان انگلیسی کتاب و مشخصات نشر آمده است.
اکنون برخی جلدهای کتاب به صورت چاپی و برخی به صورت چاپی و الکترونیک، در دسترس مخاطبان قرار دارد.
[1]. گفتگوی مرتضی سرهنگی با مستند سینمایی «متولد آذر».
[2]. روزنامه جمهوری اسلامی، ش 1082، یکشنبه 1 اسفند 1361، ص 8؛ سرهنگی، مرتضی، اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی، ج 1، تهران، انتشارات سروش، 1363، ص 5.
[3]. روزنامه جمهوری اسلامی، ش 1082، یکشنبه 1 اسفند 1361، ص 8؛ گفتگوی مرتضی سرهنگی با مستند سینمایی «متولد آذر».
