هاورکرافت یک وسیله ترابری آبی خاکی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی است که در عملیات‌های مختلف جنگ تحمیلی شرکت داشت.

هاورکرافت یا هواناو نوعی شناور دریایی است که بر بالشتکی از هوا تکیه دارد و روی زمین و آب حرکت می‌کند؛ این وسیله که هنگام حرکت با استفاده از خاصیتِ نیرویِ عکس‌العملِ سطحِ تحتانیِ آب، با سطح آب برابر می شود، قادر است در حالت مماس با سطح آب حرکت کرده و مانور دهد و موج‌های آب دریا نیز تأثیر چندانی در حرکت آن ندارد. هاورکرافت همچنین می‌تواند در زمین‌های هموار ساحلی با برخورداری از همین خاصیت، در سطح زمین حرکت کند؛ هاورکرافت انعطاف پذیرتر از قایق و ارزان‌تر از بالگرد است.⁠[1]

کریستوفر کاکرل در دهه 1950 با استفاده از اصول فیزیکی جریان هوا و فشار، اولین هاورکرافت را ابداع کرد. اواخر دهه 1950 م، ارتش انگلستان اولین کاربر نظامی این وسیله نقلیه شد و به دنبال آن ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی نیز به جمع دارندگان هاورکرافت پیوستند. در دهه 1960، هاورکرافت‌ها به عنوان وسایل حمل و نقل عمومی نیز معرفی شدند. اولین هاورکرافت مسافربری 3Vickers VA- نام داشت که در تابستان 1962 در ولز فعالیت خود را آغاز کرد. همچنین، هاورکرافت 4SR-N که توانایی حمل خودرو و مسافر را داشت، در سال 1968 به کار گرفته شد.

در سال‌های 1968 تا 1975 ایران چند هواناو (هاورکرافت) از انگلستان شامل 8 فروند هواناو متوسط 6SRN و 6 فروند هواناو بزرگ 7BH- خرید. از سال 1347، تحویل هواناو‌های خریداری شده آغاز شد و یک ناوگان هواناو تشکیل گردید.⁠[2]

هواناوهای بزرگ تا ارتفاع پنج متر از سطح زمین بالا می‌روند و قادرند در هر شرایطی روی زمین حرکت کنند.⁠[3] مأموریت‌هایی همچون گشت‌زنی با سرعت زیاد، به ویژه در مناطق کم‌عمق که شناورهای دیگر قادر به حضور نیستند؛ کمک به زلزله‌زدگان و دیگر حوادث طبیعی، عملیات آبی- خاکی شامل پیاده کردن نیروها و تجهیزات در ساحل، پشتیبانی از یگان‌های شناور در دریا و عملیات کمین و تک دریایی از جمله توانایی‌های هاورکرافت است. صدای بسیار بلند، نگهداری و تعمیر نسبتاً گران و دخالت شرایط جوی در شعاع عمل و سرعت آن نیز، از محدودیت‌های هواناو است.⁠[4]

در جنگ تحمیلی، استفاده از هواناو توسط نیروی دریایی ارتش ایران به ویژه در انتقال نیرو از مناطق هور و حوضچه‌های آبی جنوبی، بسیار کارآمد بود. در عملیات ثامن‌الائمه (مهر 1360)، عملیات‌های پشتیبانی، کمک‌رسانی و تخلیه ساکنین منطقه آبادان، تخلیه شهدا، مجروحان، اسرا و انتقال مهمات و تجهیزات جنگی توسط هواناو انجام شد.⁠[5] هر هواناو دو سورتی پرواز از بندر امام خمینی به بندر چوئبده و بالعکس با حدود 12 ساعت پرواز در هر شب داشت.⁠[6] پس از دو هفته، نیروهای مدافع آبادان توانستند به کمک هواناوها پیشروی دشمن را متوقف کنند و به تدریج امکان فعالیت و به کارگیری سایر تجهیزات دریایی از قبیل بالگردها، لنج‌ها و دوبه‌ها فراهم شد.⁠[7]

  در عملیات آبی- خاکی خیبر (اسفند 1362) در منطقه هورالهویزه و جزایر مجنون، هواناوهای ارتش، با 357 سورتی و 1000 ساعت پرواز بیش از 1.850 تن مهمات و اسلحه، 239 دستگاه خودرو، 27.152 نفر نیرو و 2.035 شهید و مجروح را جابجا کردند.

در عملیات بدر (اسفند 1363) هواناوها با 160 سورتی و 400 ساعت پرواز شبانه 2.165 رزمنده، 240 اسیر دشمن، 217 قبضه سلاح سنگین، 130 تن مهمات و 20 دستگاه ماشین‌آلات مهندسی را منتقل کردند و موجب شد نیروهای ایران سرعت زیادی در شکستن خط مقدم دشمن داشته باشند.⁠[8]

  در عملیات والفجر 8 (بهمن 1364) در منطقه فاو، 3 فروند هواناو از 19 بهمن 1364 در بندر امام خمینی مستقر شدند. این هواناوها با 39 سورتی پرواز، 996 نفر با تجهیزات، 212 تن بار، 140 خودرو و 4 قبضه سلاح سنگین منتقل کردند و 3 مأموریت تجسس و نجات در دهانه خور موسی و بهمنشیر انجام دادند.⁠[9]

در سال 1365 قرارگاه پشتیبانی و مهندسی نوح جهاد سازندگی مستقر در بندر امام خمینی (ره) چند دستگاه مینی لندی‌کرافت ساخت که یکی از آن‌ها در عملیات کربلای 5 (اسفند 1365) استفاده شد؛ البته با آتش دشمن در کنار رودخانه دجله منهدم گردید.⁠[10]

پس از پایان جنگ تحمیلی، شرکت هواپیماسازی ایران (هسا) مستقر در اصفهان مسئولیت تخصصی تعمیرات سنگین و بازسازی و بهسازی هواناوهای نیروی دریایی ارتش را بر عهده گرفت.

اواخر دهه 1370 اولین هواناو بومی به نام یونس با مأموریت حمل بار و سرنشین ساخته شد. این هواناو قابلیت حمل 26 سرنشین و 2 تن بار را داشت؛ سرعت بیشینه آن 80 کیلومتر بر ساعت و برد بدون سوخت‌گیری آن 600 کیلومتر است. در سال‌های بعد، یونس 6 به عنوان هواناو 6 نفره برای مأموریت‌های امداد و نجات و تدارکات سبک در وزارت دفاع به تولید انبوه رسید.⁠[11]

در 22 آبان 1391 هواناو بومی تندر توسط متخصصان وزارت دفاع طراحی و در دو مدل رزمی و ترابری ساخته شد که این دو نمونه، به پهپادهای شناسایی و امکانات جمع‌آوری اطلاعات مجهز است؛ گشت ساحلی، شناور فرماندهی، عملیات شناسایی آفندی و پدافند میان‌برد آبی خاکی، شرکت در عملیات دفاع نامتقارن، حمل و نقل نفرات و تجهیزات برای پشتیبانی جزایر و سواحل، آمبولانس دریایی، عبور از مناطق مسطح و صعب‌العبور مانند سطوح باتلاقی، شن‌زار، لجنی، نی‌زار، عبور از مناطق مین‌ریزی شده کم عمق بدون نیاز به تجهیزات ساحلی از ویژگی‌های این هواناو است.⁠[12]

در آذر 1398 نسل جدید هواناوهای نظامی به نام پیروزان زیر نظر سازمان صنایع دریایی وزارت دفاع در دست ساخت قرار گرفت؛ موشک‌های ضد کشتی کروز روی این هواناو نصب می‌شود که پرتابگر آنها متحرک بوده و قابلیت بلند شدن پیش از شلیک و سپس جمع شدن پس از شلیک را دارد. هواناوهای پیروزان به سامانه‌های شناسایی سونار مجهز و قابلیت شلیک اژدر نیز به آنها اضافه شده است.⁠[13]