پایگاه سوم هوانیروز کرمان
پایگاه سوم هوانیروز کرمان در دوران دفاع مقدس در پشتیبانی از نیروهای مسلح ایران در خطوط مختلف جبهه نقش داشت.
هوانیروز (هواپیمایی نیروی زمینی) زیر نظر فرماندهی نیروی زمینی ارتش شامل قرارگاه فرماندهی در تهران و پایگاههایی در اصفهان، کرمانشاه، مسجدسلیمان، مشهد، تبریز، آبیک و کرمان است[1] و وظیفه پشتیبانی شامل حمله هوایی به دشمن، جابهجایی نیروها و تجهیزات و تخلیه مجروحان را بر عهده دارد.[2]
ساخت پایگاه هوانیروز کرمان در زمینی به مساحت 150 هکتار در غرب این شهر و در جاده اختیارآباد توسط یک شرکت آمریکایی به نام «پرزسیون» آغاز شد که در آن تأسیسات عملیاتی، آموزشی، رفاهی و منازل سازمانی پیشبینی شده بود. البته با شروع حرکتهای مردمی علیه حکومت پهلوی در تابستان 1357، شرکت پرزسیون ساخت این مجموعه را متوقف کرد و ساختوساز نیمهتمام باقی ماند. تا پیروزی انقلاب اسلامی نیز این پایگاه فعال نشد و کارکنان آن در اصفهان مستقر شدند. این کارکنان در نخستین روزهای بهمن 1357 با حضور در راهپیمایی، همبستگی خود را با مردم انقلابی و امام خمینی اعلام کردند.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، ساخت پایگاه کرمان توسط متخصصان داخلی به پایان رسید.
با شروع جنگ تحمیلی، بالگردهای پایگاه هوانیروز کرمان به خوزستان اعزام شدند. یک گروه از بالگردهای این پایگاه به منظور پشتیبانی از مدافعان خرمشهر و آبادان و تخلیه مردم به مناطق امن، در شمال آبادان و شهرستان ماهشهر مستقر شد و به مقابله با دشمن پرداخت.[3]
مسئولیت اصلی پشتیبانی عملیات ثامنالائمه «ع» (مهر 1360) که منجر به شکست حصر آبادان شد، با پایگاه هوانیروز کرمان بود و 20 بالگرد شامل 8 فروند بالگرد کبرا، 8 فروند بالگرد ترابری بل- 214، 2 فروند بالگرد شناسایی بل- 206 و 2 فروند بالگرد ترابری بل- 205 از هوانیروز کرمان به منطقه عملیاتی اعزام شد؛ بالگردها در نزدیکی رودخانه جراحی در فاصله 8 کیلومتری ماهشهر مستقر شدند.[4]
پایگاه هوانیروز کرمان با 28 فروند بالگرد شامل 8 فروند کبرا، 8 فروند 214 و 4 فروند شینوک، 6 فروند 206، 2 فروند 205، در عملیات بیتالمقدس(اردیبهشت و خرداد 1361) نیز شرکت داشت. بالگردهای کبرا با هدف قراردادن ادوات زرهی و خودرویی دشمن تلفات سنگینی به آنان وارد کردند و بالگردهای بل- 214 و شینوک نیز تخلیه مجروحین و هلی برن نیروها را بر عهده داشتند.[5]
یکی از گستردهترین حضور هوانیروز در جنگ تحمیلی مربوط به عملیات خیبر (اسفند 1362) در منطقه هورالعظیم است. در این عملیات برای نخستین بار برای انتقال نیروها به طور گسترده از بالگرد استفاده شد.[6] 8 فروند بالگرد کبرا، 12 فروند بل-214، 2 فروند بل-206 و 2 فروند بل-205 از پایگاه کرمان در این عملیات حضور داشتند.[7]
پایگاه کرمان همچنین در عملیات والفجر 8 (بهمن 1364) با 8 فروند بالگرد کبرا، 12 فروند بل-214، 2 فروند بل-206 و 4 فروند شینوک؛[8] در عملیات کربلای5 (19 دی 1365) در غرب شلمچه و شرق بصره با 8 فروند بالگرد کبرا، 20 فروند بل-214 و 3 فروند بل-206 و یک فروند بل-205[9] و در عملیات کوهستانی کربلای10 (فروردین 1366) در شمال شرقی سلیمانیه کردستان عراق با 20 فروند انواع بالگرد شکاری و ترابری حضور داشت و برای صرفهجوئی در سوخت و زمان، منطقه کوخان در مسیر بانه به سردشت به عنوان قرارگاه تاکتیکی فرماندهی این پایگاه معین شده بود. کوهستانی بودن منطقه و صعبالعبور بودن جادهها و وجود رودخانه خروشان «زاب»، حضور گسترده بالگردهای ترابری را در جابجایی نیروهای رزمنده[10] از منطقه بانه به خطوط مقدم جبهه الزامی میکرد. در این عملیات، بالگردهای هوانیروز کرمان طی 725 ساعت، 1691 رزمنده، 819 مجروح و 117 تن مهمات و تدارکات را جابجا کردند.[11]
پایگاه هوانیروز کرمان در 18 عملیات آفندی جنگ تحمیلی حضور داشت[12] و 44 نفر از نیروهای آن شهید، 84 نفر جانباز و 7 نفر آزاده شدند. سرهنگ خلبان خسرو غیاثوند، سرهنگ خلبان محمدحسین جلالی، سرهنگدوم خلبان احمد ضیایی، سرهنگدوم خلبان حسین فلکپور، سرهنگدوم خلبان محسن همراه و سرهنگ خلبان محمدابراهیم خیراندیش فرماندهی پایگاه کرمان در جنگ تحمیلی را بر عهده داشتند.[13]
پایگاه هوانیروز کرمان پس از پایان جنگ تحمیلی تاکنون، در تأمین امنیت و مبارزه با اشرار و قاچاقچیان مواد مخدر در مرزهای شرق و جنوب شرق کشور در استانهای سیستان و بلوچستان، کرمان، هرمزگان و جنوب خراسان و همچنین انجام اورژانس هوایی و عملیاتهای مردمیاری در سوانح و بلایای طبیعی، حضور داشته است.[14]
منابع و ارجاعات:
- [1] گروه اساتید معارف جنگ، معارف جنگ، تهران، انتشارات ایران سبز، 1393، ص 258.
- [2] خبرگزاری آنا، «هوانیروز ارتش را بیشتر بشناسید»، https://ana.ir/fa/news/446475.
- [3] میرزایی، عباس، اطلس نقش استان کرمان در دفاع مقدس، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1400، ص 208.
- [4] همان، ص 54.
- [5] همان، ص 67 و 71.
- [6] شیرمحمد، محسن، برفراز دریاها ـ نگاهی به تاریخ هوادریا و حماسه اسکادرانهای هواناو، بالگرد و بال ثابت در جنگ تحمیلی، تهران، دفتر پژوهشهای نظری و مطالعات راهبردی نیروی دریایی،1400، ص 221.
- [7] کریمزاده، اردشیر، حماسههای ماندگار هوانیروز در دفاع مقدس، تهران، معاونت هواپیمایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، 1388، ص 96.
- [8] همان، ص 111.
- [9] همان، ص 125.
- [10] همان، ص 146.
- [11] همان، ص 147.
- [12] کارگروه نویسندگان دائرهالمعارف دفاع مقدس ارتش جمهوری اسلامی ایران، دائرهالمعارف دفاع مقدس ارتش جمهوری اسلامی ایران، ج 2، تهران، آتشبار، 1403، ص 282.
- [13] همان.
- [14] همان.