ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگزده جهاد سازندگی
ستاد بازسازی و نوسازی مناطق جنگزده جهاد سازندگی، از واحدهای زیرمجموعه شورای عالی بازسازی و نوسازی مناطق جنگزده بود که وظیفه بازسازی مناطق جنگزده روستایی را بر عهده داشت.
در جنگ تحمیلی، شهرها، روستاها و استانهای مرزی دچار خسارات بسیاری شدند؛ 87 شهر (69 شهر جنگزده و 18 شهر) بمباران شده و 2.676 روستا دچار آسیبهای کلی شدند. حجم خسارات ناشی از جنگ تحمیلی که در برآوردهای اولیه 1000 میلیارد دلار اعلام شد، چنان وسعتی داشت که هیأت اعزامی سازمان ملل، از آن به عنوان یک «تراژدی واقعی و غیر قابل تصور» یاد کرد. این خرابیها در 1200 کیلومتر مرز مشترک با عراق تا عمق 80 کیلومتر در خاک ایران صورت گرفته و تخریب و ویرانی کلیه تأسیسات شهری و روستایی و زیرساختها و امکانات خدماتی، کارخانهها، مزارع و نخیلات شهرها و روستاها را به همراه داشت.[1]
پس از عملیاتهای موفقیتآمیز رزمندگان در مناطق جنوب (طریقالقدس، فتحالمبین و الی بیتالمقدس) بخش وسیعی از سرزمینهای ایران از دست نیروهای بعثی آزاد شدند. بدینترتیب، اکثر شهرها و روستاهای مناطق جنوب کشور از تیررس مستقیم عراق خارج شد و مردمی که در اوایل جنگ تحمیلی شهرها را ترک کرده بودند، به مناطق سکونت خود بازگشتند.[2]
از آنجا که زیرساختهای شهری و روستایی مناطق آزادشده، به کلی آسیب دیده بودند، و برای بازگشت ساکنان شهر و روستا، نیاز به اقدامات کوتاهمدت و بلندمدت بود، هیئت دولت در جلسه 22 اردیبهشت 1361، «روش و تشکیلات اجرائی بازسازی و نوسازی مناطق جنگزده» را تصویب کرد.[3] بر اساس این تصویبنامه، شورای عالی بازسازی و نوسازی مناطق جنگزده به ریاست وزیر کشور و با عضویب اعضای شورای مرکزی جهاد سازندگی، وزرای مسکن و شهرسازی، راه و ترابری، نیرو، صنایع، نفت، دفاع، کشاورزی، بازرگانی، کشور و همچنین سازمان برنامه و بودجه، معاون امور بانکی وزارت امور اقتصادی، معاون بازسازی و بازگشت بنیاد مهاجرین جنگ تحمیلی و نماینده تامالاختیار سپاه پاسداران انقلاب تشکیل شد.[4]
در ادامه و بر اساس تجربیاتی که جهاد سازندگی در عمران مناطق روستایی داشت، بازسازی مناطق جنگزده شهری بر عهده وزارتخانههای دولتی و بازسازی مناطق جنگزده روستایی بر عهده جهاد سازندگی قرار گرفت.[5]
جهاد سازندگی استان خراسان بازسازی منطقه دشتآزادگان، جهاد سازندگی استان کرمان بازسازی 30 روستا در سمت راست جاده سوسنگرد- بستان، جهاد سازندگی استان مرکزی بازسازی 30 روستا در منطقه هویزه، جهاد سازندگی استان فارس بازسازی 130 روستا در مناطق جنگی جزیره آبادان و شمال آبادان در شرق کارون تا دارخوین، جهاد سازندگی استان سمنان بازسازی روستاهای غرب کارون، جهاد سازندگی استان اصفهان بازسازی حدود 220 روستا در محدوده جنوب شرق، غرب و جنوب اهواز و 44 روستا در جزیره مینو، جهاد سازندگی استان تهران بازسازی روستاهای غرب کرخه، جهاد سازندگی قم بازسازی روستاهای شرق کارون، جهاد سازندگی استان مازندران بازسازی منطقه بیت شایع و 8 روستا در منطقه خرسان، جهاد سازندگی استان لرستان بازسازی 10 روستا در منطقه چاه شیخنوروز، جهاد سازندگی استان یزد بازسازی منطقه سیدخدیش، جهاد سازندگی استان زنجان بازسازی منطقه چنگوله، جهاد سازندگی استان همدان بازسازی منطقه سرپل ذهاب و 30 روستا در محدوده قلعهشاهین، جهاد سازندگی استان قزوین بازسازی منطقه دشت ذهاب و 11 روستای منطقه بشیوه، جهاد سازندگی استان گلستان بازسازی 32 روستا در منطقه دیره، جهاد سازندگی استان گیلان بازسازی 50 روستا در منطقه گیلانغرب و جهاد سازندگی گنبد بازسازی 19 روستا در منطقه سومار و نفتشهر را عهدهدار شدند.[6]
تمام ستادهای بازسازی مستقر در روستاهای خوزستان، زیر پوشش یک ستاد مرکزی در اهواز بودند و از طریق این ستاد با دیگر ستادها، بنیاد مسکن و... هماهنگ میشدند. همچنین یک دفتر فنی مشترک جهاد و بنیاد مسکن تشکیل شد و امور مربوط به نوسازی روستاها از طریق این دفتر پیگیری میشد؛ پس از تهیه نقشه و طرح، در ستاد استان تصویب و به جهادهای ذیربط ارجاع میشد.[7]
پس از استقرار ستادها و انجام کارهای مقدماتی، ساخت کارگاهها و جذب نیرو، فعالیتهای کوتاهمدت در زمینه کاشت زمینها و... آغاز شد و حتی در برخی از روستاها تعمیر و نصب موتورپمپها، پاکسازی و تسطیح زمینهای کشاورزی انجام شد.[8]
پاکسازی سنگرهای باقیمانده در مناطق روستایی و تحویل ادوات نظامی به سپاه پاسداران، توزیع اقلام ضروری خوراکی و صنعتی، تأسیس شرکتهای تعاونی، مرمت و احداث راههای مواصلاتی، بازسازی مناطق مسکونی و عمومی با همکاری بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، خدمات آبرسانی، خدمات برقرسانی، خدمات پزشکی و دامپزشکی، خدمات کشاورزی، خدمات فرهنگی و آموزشی و احداث کارگاهها و کارخانههای صنعتی[9] از دیگر اقدامات جهاد سازندگی در بازسازی و نوسازی مناطق جنگزده روستایی بود که در قالب کمیتههای کشاورزی، دامپزشکی، عمران، بهداشت و درمان، فنی، آموزش و فرهنگی انجام میشد.[10]
جهاد سازندگی، به جای «بازسازی»، رویکرد «نوسازی» مناطق جنگزده را در پیش گرفت تا با بهسازی زیرساختهای روستایی و رعایت اقتضائات فرهنگی و جغرافیایی، شرایط را برای زندگی بهتر ساکنان روستا فراهم کند.[11]
سالانه سمینارهایی نیز با هدف ارزیابی عملکرد کمیتههای مختلف ستاد بازسازی و در صورت لزوم، اصلاح خطمشیهای ستاد در امر بازسازی، برگزار میشد و به نقد و بررسی علمی عملکرد ستاد میپرداخت.[12]
11 خرداد 1376، هیئت دولت با تصویب مصوبه «انتقال وظایف ستاد مرکزی بازسازی مناطق جنگزده و ستادهای بازسازی و امور بازگشت مناطق جنگزده به ترتیب به حوزه معاونت اجرایی نهاد ریاستجمهوری و استانداریها» به فعالیت ستاد بازسازی مناطق جنگزده جهاد سازندگی پایان داد.[13]
منابع و ارجاعات
- [1]. پروژه نقش و عملکرد جهاد سازندگی در انقلاب اسلامی و دفاع مقدس (بخش دوم: تبیین نقش جهاد سازندگی در پشتیبانی و کمکهای مردمی)، بیجا، بیتا، ص 80.
- [2]. همان، ص 80 و 81.
- [3]. تصویبنامه «روش و تشکیلات اجرایی بازسازی و نوسازی مناطق جنگزده» مصوب 22/02/1361 هیئت وزیران.
- [4]. همان.
- [5]. ماهنامه جهاد، «جهاد سازندگی در راه بازسازی و نوسازی روستاهای جنگزده، ماهنامه جهاد، ش 36، مرداد 1361، ص 24.
- [6]. پروژه نقش و عملکرد جهاد سازندگی...، همان، ص 82.
- [7]. همان، ص 81.
- [8]. همان.
- [9]. همان، ص 124-82.
- [10]. ماهنامه جهاد، «همه با هم همگام با جهاد سازندگی به یاری روستائیان محروم مناطق جنگزده روستائی بشتابیم (جهاد سازندگی در بازسازی و نوسازی مناطق جنگزده روستایی)»، ماهنامه جهاد، ش 53، خرداد 1362، ص 49-47.
- [11]. ماهنامه جهاد، «بازسازی یا نوسازی؟ (اشارهای کوتاه به شیوه ترمیم روستاهای جنگزده)»، ماهنامه جهاد، ش 36، مرداد 1361، ص 24 و 25.
- [12]. ماهنامه جهاد، «گزارشی از دومین سمینار سراسری ستادهای بازسازی و نوسازی جهاد سازندگی»، ماهنامه جهاد، ش 46، دی 1361، ص 48 و 49.
- [13]. تصویبنامه «انتقال وظایف ستاد مرکزی بازسازی مناطق جنگزده و ستادهای بازسازی و امور بازگشت مناطق جنگزده به ترتیب به حوزه معاونت اجرایی نهاد ریاستجمهوری و استانداریها» مصوب 11/03/1376 هیئت وزیران.
