پایگاه یکم رزمی هوانیروز کرمانشاه
پایگاه یکم رزمی هوانیروز کرمانشاه در دوران دفاع مقدس در جبهه غرب و شمال غرب حضور داشت.
هوانیروز (هواپیمایی نیروی زمینی) زیر نظر فرماندهی نیروی زمینی ارتش شامل قرارگاه فرماندهی در تهران و پایگاههایی در اصفهان، کرمانشاه، مسجدسلیمان، مشهد، تبریز، آبیک و کرمان است[1] و وظیفه پشتیبانی شامل حمله هوایی به دشمن، جابهجایی نیروها و تجهیزات و تخلیه مجروحان را بر عهده دارد.[2]
پایگاه هوانیروز کرمانشاه اوایل دهه 1350 تأسیس شد. سال 1352، قطعه زمینی در کنار جاده کرمانشاه - همدان، توسط ارتش شناسایی و خریداری شد و شرکت ساختمانی «اسد اکباتان» مسئولیت ساخت پایگاه را بر عهده گرفت. 85 درصد عملیات ساختوساز پایگاه در سال 1354 پایان یافت. اوایل سال 1354، ابتدا یک گروه پیشرو و اواخر سال 1354، حدود 50 درصد کارکنان در پایگاه تازهتأسیس، مستقر شدند و در سال 1357 تأسیسات پایگاه کامل شد.[3]
بالگردهای بل-206 (جت رنجر)، بل -205 و بل-214 برای مأموریتهای ترابری و شناسایی و بالگرد کبرا برای مأموریتهای حمله به وسایل زرهی و مکانیزه در سازمان یگانهای پروازی این پایگاه قرار گرفتند.[4] در سالهای 1354 تا 1356 نیز بالگردهای این پایگاه در جنگ ظفار کشور عمان شرکت کردند.[5]
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و در پی آغاز بحران کردستان، پایگاه هوانیروز کرمانشاه از 28 اسفند 1357 در مناطق غرب و شمال غرب وارد عمل شد و در عملیاتهای پاکسازی سنندج، مهاباد، سردشت و پاوه از ضدانقلاب شرکت کرد.[6]
با آغاز جنگ تحمیلی، پایگاه هوانیروز کرمانشاه به وسیله هواپیماهای دشمن بمباران شد که به انهدام چند زاغه مهمات در آن و شهادت 4 نفر انجامید.[7] با آغاز تهاجم زمینی دشمن، پایگاه هوانیروز کرمانشاه، با حضور در مناطق جنگی غرب و جنوب، سدی در مقابل نیروهای عراق ایجاد کرد.[8] نیروهای ارتش بعث با تعداد زیادی ادوات زرهی شامل تانک و نفربر و با حمایت نیروی هوایی از پنج محور قصرشیرین، نفتشهر، گیلانغرب، سرپل ذهاب و سومار در استان کرمانشاه و سه محور تنگ بیجار، میمک و مهران در استان ایلام وارد خاک ایران شدند. در مقابل پایگاه هوانیروز کرمانشاه دهها تیم آتش (بالگردهای کبرا) و هلیبرن را در نقاط مختلف منطقه از جمله در سرپل ذهاب، گیلانغرب، سومار، پادگان اسلامآباد، ایلام، آبدانان و صالحآباد مستقر کرد و روزانه دهها عملیات رزمی انجام داد؛[9] شرکت در عملیاتهای پدافندی قصرشیرین در 31 شهریور، میمک و مهران در 2 مهر و سومار در 5 مهر 1359 از آن جمله است.[10] عملیات خوارزم (ضربت ذوالفقار) در 19 دی 1359 نیز از جمله موارد حضور پایگاه کرمانشاه در سال اول جنگ تحمیلی است که منجر به آزادسازی ارتفاعات میمک شد.[11]
در دفاع مقدس اجرای عملیات جستجو و نجات خلبانان جنگندههای نیروی هوایی که دچار سانحه میشدند از جمله اقدامات پایگاه هوانیروز کرمانشاه بود. روز 14 آذر 1359 یک فروند هواپیمای فانتوم ایران در کردستان عراق سقوط کرد و 2 خلبان آن در خاک دشمن فرود آمدند. به دنبال آن یک فروند بالگرد بل-214 و 2 فروند بالگرد کبرا وارد خاک عراق شدند و خلبانان ایرانی را از عمق 35 کیلومتری خاک دشمن در نزدیکی سد دربندیخان، سالم بازگرداندند.[12]
در عملیات بازی دراز (اردیبهشت 1360) در منطقه قصرشیرین و گیلانغرب نیز 23 فروند بالگرد پایگاه کرمانشاه به پشتیبانی از رزمندگان پرداختند و در جریان همین عملیات، علیاکبر شیرودی از خلبانان برجسته پایگاه کرمانشاه به شهادت رسید.[13]
در عملیات مسلمبنعقیل «ع» (9 مهر 1361) در منطقه سومار[14] 10 فروند بالگرد کبرا، 11 فروند بل-214 و 4 فروند بل-206 پایگاه کرمانشاه،[15]در عملیات قادر (1364) در منطقه عمومی سیدکان عراق 4 فروند بالگرد کبرا، 10 فروند بل-214، 2 فروند بل-206 و 2 فروند بل-205[16]و در عملیات والفجر 9 (اسفند 1364) در منطقه شمال غرب[17] بالگردهای پایگاه کرمانشاه به همراه پایگاه اصفهان، پشتیبانی آتش، هلیبرن و تخلیه مجروحان را بر عهده داشتند.[18]
پایگاه هوانیروز کرمانشاه در جنگ تحمیلی، بارها مورد حملات هوایی و موشکی دشمن قرار گرفت،70 درصد آسیب دید و سال 1365 عملاً از حالت عملیاتی خارج شد و وسایل پرنده آن به پایگاه هوایی شهید نوژه همدان انتقال یافتند.[19]
در هشتمین سال جنگ (مرداد 1367) سازمان مجاهدین خلق با پشتیبانی عراق، از محورهای سرپل ذهاب و گیلانغرب به سمت اسلامآباد، حسنآباد و تنگ چهارزبر کرمانشاه پیشروی کردند. در این شرایط، دوباره وضعیت روزهای اول جنگ بر منطقۀ غرب حاکم شد[20] و عملیات مرصاد با هدف دفع این حمله و پاکسازی مناطق تحت اشغال منافقین، در محور اسلامآباد ـ کرند اجرا شد. در این عملیات که از 5 مرداد 1367 با زمینگیر شدن مهاجمان در تنگه چهارزبر و محاصره آنها آغاز شد،[21] خلبانان پایگاه هوانیروز کرمانشاه با هدف قرار دادن ادوات زرهی مهاجمان بین جادۀ اسلامآباد تا گردنه چهارزبر و خلبانان بل- 214 با هلیبرن نیروها به اطراف این گردنه، حضور داشتند.[22]
در جنگ تحمیلی، پایگاه هوانیروز کرمانشاه در مجموع در 48 عملیات آفندی و پدافندی شرکت کرد.[23]
در دوران دفاع مقدس، 44 نفر از خلبانان، 12 نفر از نیروهای فنی، 9 نفر از کارکنان و 18 نفر از سربازان پایگاه کرمانشاه به شهادت رسیدند. علیاکبر قربان شیرودی، احمد کشوری و حمیدرضا سهیلیان از شهدای خلبان این پایگاه هستند.[24]
سرهنگ خلبان داود روحیپور، سرهنگ خلبان ناصر ژیان، سرهنگ خلبان غلامرضا عابدینی و سرهنگ خلبان حسین انصاری فرماندهان پایگاه هوانیروز کرمانشاه در جنگ تحمیلی بودند.[25]
پس از پایان جنگ تحمیلی، تأسیسات آسیب دیده پایگاه کرمانشاه بازسازی شد و اکنون این پایگاه با داشتن میدان تیر هوا به زمین و اردوگاههای آموزشی، از فعالترین پایگاههای هوانیروز است. انجام مأموریتهای دو قرارگاه غرب و شمال غرب نزاجا و قرارگاه حمزه سیدالشهدا «ع» سپاه پاسداران در استانهای مرزی (آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، کرمانشاه، ایلام و کردستان) بر عهده این پایگاه است.[26]
منابع و ارجاعات
- [1]. گروه اساتید معارف جنگ، معارف جنگ، تهران، انتشارات ایران سبز، 1393، ص 258.
- [2]. خبرگزاری آنا، «هوانیروز ارتش را بیشتر بشناسید»، https://ana.ir/fa/news/446475.
- [3]. قربانی، یوسفعلی، عقابان پَر رو، تهران، سوره سبز، 1396، ص 72.
- [4]. همان، ص 73 تا 77.
- [5]. همان، ص 72.
- [6]. همان.
- [7]. نریمیسا، جمشید، جا مانده از بازی درازـ خاطرات شفاهی سرهنگ خلبان اکبر کاظمپور دهکا، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس، 1401، ص 301 و 302.
- [8]. قربانی، یوسفعلی، همان، ص 78.
- [9]. همان، ص 84.
- [10]. همان، ص 81.
- [11]. همان، ص 91 و 92.
- [12]. بابامحمودی، مهدی، «35 مایل تا اسارتـ قسمت دوم»، ماهنامه صنایع هوایی، ش 224، بهمن 1388، ص 5 تا 8.
- [13]. قربانی، یوسفعلی، همان، ص 96 تا 98.
- [14]. خبرگزاری ایسنا، «عملیات مسلم بن عقیل در یک نگاه»، https://www.isna.ir/news/97071106229.
- [15]. قربانی، یوسفعلی، همان، ص 105.
- [16]. کریمزاده، اردشیر، حماسههای ماندگار هوانیروز در دفاع مقدس، تهران، معاونت هواپیمایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، 1388، ص 108 و 109.
- [17]. سمیعی، علی، کارنامه توصیفی عملیات رزمندگان اسلام در طول هشت سال دفاع مقدس، ص 241 و 242.
- [18]. قربانی، یوسفعلی، همان، ص 121.
- [19]. همان، ص 73.
- [20]. همان، ص 80.
- [21]. وطنی، رضا، طلایهداران مرصاد، قم، زمزم هدایت، 1389، ص124 و 194؛ درودیان، محمد، سیری در جنگ ایران و عراق - پایان جنگ، ج 5، تهران، سپاه پاسدران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1378، ص190.
- [22]. قربانی، یوسفعلی، همان، ص 80.
- [23]. همان.
- [24]. همان، ص 187 تا 192.
- [25]. کارگروه نویسندگان دائرهالمعارف دفاع مقدس ارتش جمهوری اسلامی ایران، دائرهالمعارف دفاع مقدس ارتش جمهوری اسلامی ایران، ج 2، تهران، انتشارات آتشبار، 1403، ص285.
- [26]. قربانی، یوسفعلی، همان، ص 73.