لشکر 16 قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، متشکل از رزمندگان استان گیلان در دفاع مقدس بود.

با شروع جنگ تحمیلی، بیشتر رزمندگان استان گیلان و مازندران در تیپ ویژه 25 کربلا (سپاه پاسداران استان مازندران) در جبهه‌ها حضور یافتند. پس از مدتی، تیپ قدس در مهر 1361 با 3 گردان حزب‌الله، روح‌الله و ثارالله از نیروهای اعزامی استان گیلان تشکیل شد⁠[1] و برای ایجاد امنیت در سنندج مأموریت یافت.⁠[2] در همین سال، 850 نفر که 70 درصد آنان از نیروهای رسمی سپاه پاسداران بودند، در این تیپ سازمان‌دهی شدند.⁠[3]

  آذر 1362، تیپ قدس به تیپ ویژه 105 قدس تغییر نام داد⁠[4] و مجموعه ساختمانی سازمان آب در جنوب شرقی سنندج با نام پادگان قدس، مقر اصلی این تیپ شد.⁠[5] این تیپ از 1361 تا مهر 1364، 20 عملیات داخلی شامل گشت، حمله، کمین و تعقیب ضدانقلاب اجرا کرد. همچنین با دو گردان پیاده کوهستانی و یک گردان پشتیبانی آتش، در 50 عملیات   پا‌کسازی ضدانقلاب از محور بانه، سردشت، پیرانشهر، اطراف جنگل‌های آلواتان، ارتفاعات دوپازا و دیواندره حضور داشت.⁠[6] در این مدت، از 1200 نیروی تیپ، 800 نفر پاسدار، 150 نفر بسیجی و 250 نفر پاسدار وظیفه بودند.⁠[7]

تیپ ویژه 105 قدس با دو گردان پیاده و یک گردان پشتیبانی آتش (ادوات) در عملیات قادر (مهر 1364) و با سه گردان پیاده و یک گردان پشتیبانی‌کننده آتش (ادوات) در عملیات والفجر 9 (اسفند 1364) در منطقه سلیمانیه عراق حضور یافت.

  خرداد 1365 با افزوده شدن گردان‌های امام حسین «ع» و مالک اشتر به این تیپ، به لشکر ارتقا یافت و لشکر 52 قدس نام گرفت و تحت امر نیروی زمینی سپاه پاسداران درآمد.⁠[8]

لشکر 52 قدس با پنج گردان رزمی و سه گردان پشتیبانی رزم در عملیات کربلای 2 (شهریور 1365) در منطقه حاج عمران،⁠[9] با 10 گردان پیاده و 5 گردان پشتیبانی در عملیات‌های کربلای 4 و 5 (دی 1365)،⁠[10] با 7 گردان پیاده رزمی و 4 گردان پشتیبانی در عملیات نصر 4 (خرداد 1366) در منطقه ماووت عراق،⁠[11] با 5 گردان پیاده رزمی و 4 گردان پشتیبانی رزم در عملیات‌های نصر 8 و بیت‌المقدس 2 (آبان و دی 1366) در منطقه ماووت عراق و ارتفاع «گرده‌رش» و قمیش⁠[12] و با 5 گردان رزمی و 4 گردان پشتیبانی رزمی⁠[13] در عملیات والفجر 10 (اسفند 1366) در دشت حلبچه استان سلیمانیه عراق شرکت کرد.⁠[14]

لشکر 52 قدس در سال 1367 با پنج گردان رزمی و سه گردان پشتیبانی رزم در عملیات بیت‌المقدس 7 در منطقه شلمچه، و پس از پذیرش قطعنامه 598 و تجاوز مجدد ارتش عراق به خاک جمهوری اسلامی ایران، با سه گردان رزمی وارد عمل شد.⁠[15]

حسن رستگارپناه، سیدعلیرضا ربیعی هاشمی، حسین همدانی، الیاس حضرتی و علی عبداللهی فرماندهی لشکر قدس را در دوران جنگ تحمیلی بر عهده داشتند.⁠[16] حسین املاکی جانشین فرماندهی لشکر، محمود قلی‌پور رئیس ستاد لشکر و مهدی خوش‌سیرت فرمانده تیپ 2 و معاون لشکر از جمله شهدای لشکر 16 قدس هستند.⁠[17]

لشکر 52 قدس پس از پایان جنگ تحمیلی، پدافند منطقه بانه کردستان را بر عهده گرفت.⁠[18]

  شهریور 1367 نام لشکر قدس به 16 قدس گیلان تغییر یافت⁠[19] و با سه تیپ؛ یکم در رشت (مقر فعلی لشکر)، دوم در صومعه‌سرا و سوم در رضوان‌شهر فعالیت کرد.⁠[20] سال   1369تیپ دوم این لشکر به کردستان اعزام شد و تا 1371 در سقز مستقر شد؛ سال 1371 تیپ دوم به گیلان بازگشت و تیپ یکم جایگزین آن در سقز شد؛ تیپ سوم نیز در بوکان مستقر گردید. سال 1381 تیپ دوم به مدت یک سال دوباره به سقز اعزام شد و سال 1382 تیپ یکم جایگزین آن شد. سال 1381 گردان تکاور این لشکر به مدت دو سال به سیستان و بلوچستان اعزام شد. در نهایت نیز در سال 1387 تیپ سوم آن منحل و در دو تیپ دیگر ادغام شد.⁠[21]