جیمز ارل کارتر (1924م/1302ش)، سی‌ونهمین رئیس‌جمهور آمریکاست که دوران ریاست‌جمهوری‌اش، مصادف با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و آغاز جنگ تحمیلی عراق بر ضد ایران بود.

جیمی کارتر سال 1924 (1302) در شهر پلینز ایالت جورجیا به دنیا آمد. او در رشته فیزیک تحصیل کرد و به استخدام نیروی دریایی درآمد. سال 1962 (1340)، از طرف ایالت جورجیا به سناتوری انتخاب شد. سال 1976 (1354)، به نمایندگی از حزب دموکرات، رئیس‌جمهور آمریکا شد و تا سال 1981 (1358) این سمت را در اختیار داشت.⁠[1]

دفاع از ایران در زمان حکومت پهلوی از سیاست‌های کارتر بود و آن را از اولویت‌های آمریکا می‌دانست.⁠[2] به همین منظور، در تقویت بنیه نظامی ایران می‌کوشید. در همین راستا، سایروس ونس، وزیر امور خارجه وقت آمریکا، در 22 اردیبهشت 1356 به تهران سفر کرد و موافقت کارتر را با درخواست محمدرضا شاه مبنی بر فروش 160 فروند هواپیمای اف16 اعلام کرد.⁠[3] کارتر همچنین به‌رغم مخالفت بیست سناتور آمریکا، با فروش هفت دستگاه رادار پرنده آواکس به ایران موافقت کرد و در پاسخ به مخالفان تأکید کرد که کمک به ایران، کمک به آمریکاست.⁠[4]

سیاست ایران‌دوستی کارتر، با پیروزی انقلاب اسلامی پایان یافت و آمریکا وجوه نقد و طلاهای ایران در بانک‌های آمریکا را که بیش از هشت میلیارد دلار بود، توقیف کرد⁠[5] و بنا بر فرمان 12710، جلوی واردات نفت از ایران را گرفت. همچنین اموال و دارایی‌های ایران در آمریکا را بلوکه کرد، حساب‌های بانکی ایران در بانک‌های آمریکایی را بست و مبادلات دلاری آمریکا با بانک‌های ایران را ممنوع کرد.⁠[6]

دانشجویان پیرو خط امام در 4 نوامبر 1979، برابر با 13 آبان 1358، در قبال اقدامات آمریکا بر ضد ایران و مقاومت در برابر تسلیم محمدرضا شاه پهلوی ـ که مقام‌های ایرانی خواهان تحویل و محاکمه‌اش بودند⁠[7] ـ سفارت آمریکا را تسخیر و کارکنان آن را بازداشت کردند.⁠[8] امام خمینی نیز در سخنانی در 20 آبان 1358 به کارتر اعلام کردند: «کارتر، ما را از مبارزه نترساند. ما مرد جنگی هستیم و اهل مبارزه. ما ترجیح می‌دهیم که آبرویمان حفظ شود و شکممان گرسنه بماند.»⁠[9] با بیشتر شدن تنش میان ایران و آمریکا در 9 آوریل 1980، برابر با 20 فروردین 1359، روابط سیاسی دو کشور کامل قطع شد.⁠[10]

تسخیر سفارت آمریکا در ایران، رسوایی بزرگی برای کارتر بود. او برای حل این بحران و نجات گروگان‌ها اقداماتی کرد که با شکست روبه‌رو شد؛ از جمله عملیات نظامی در کویر طبس در اردیبهشت 1359.⁠[11]

با شروع جنگ تحمیلی در شهریور 1359، کارتر امیدوار شد که این امر به آزادی گروگان‌های آمریکایی منجر شود⁠[12]؛ اما از سوی دیگر، جنگ را خطری بزرگ برای صلح و ثبات منطقه می‌دانست.⁠[13] او در سخنرانی‌اش در 11 مهر 1359 گفت آمریکا در بحران ایران و عراق، دو هدف دارد: دو کشور را وادار کند پای میز مذاکراه بنشینند، جلوی دخالت روسیه را در این بحران بگیرد.⁠[14]

کارتر در ظاهر بر این نکته تأکید داشت که موضعی در حمایت از ایران یا عراق ندارد⁠[15]، اما در 16 مهر 1359 اظهار کرد: اگر میانجیگری‌های میان ایران و عراق تأثیری نداشته باشد، کشورهای متحد آمریکا در خلیج فارس باید جانب عراق را بگیرند و از کمک‌های مادی و معنوی به آن دریغ نکنند.⁠[16] در راستای همین سخنان و هم‌زمان با تحریم فروش تسهیلات و مهمات به ایران، به فروش تجهیزات نظامی به دولت عراق و تقویت توان نظامی‌ آن کشور اقدام کرد.⁠[17] این امر، در طول جنگ، مشکلات زیادی برای ایران در تأمین وسایل و تجهیزات مورد نیاز به وجود آورد.⁠[18]

رونالد ریگان، رقیب کارتر در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، سیاست‌های کارتر در منطقه (غرب آسیا) را زیر سؤال برد و جنگ ایران و عراق را نتیجه سیاست او و نبود قاطعیت سیاست خارجی و ضعف توان دفاعی آمریکا برشمرد.⁠[19]

جیمی کارتر، در 4 نوامبر 1980/ 13 آبان 1359، در انتخابات ریاست‌جمهوری، مغلوب رونالد ریگان شد.⁠[20]

سال‌ها بعد، کارتر که خود در شعله‌ور شدن جنگ ایران و عراق نقش داشت، در سخنانی در 29 مهر 1366، سیاست‌های ریگان در خلیج فارس را محکوم کرد.⁠[21]

جیمی کارتر، در دوره دوازده‌ساله حکومت جمهوری‌خواهان (هشت سال حکومت رونالد ریگان و چهار سال حکومت جورج هربرت واکر بوش) بر آمریکا، از سیاست کناره گرفت؛ اما با پیروزی بیل کلینتون از حزب دموکرات، دوباره وارد عرصه سیاست شد و در فرونشاندن بحران هسته‌ای کره شمالی و بحران هائیتی نقش مؤثری ایفا کرد.⁠[22]