یکی از اقدامات منافقین در دوران دفاع مقدس، موضوع ربودن هواپیماهای مسافربری با هدف تضعیف جمهوری اسلامی ایران بود.

برای پیشگیری و مقابله با هواپیماربایی سه سند معاهداتی توکیو در 1963م، لاهه در 1970م و مونترال در 1971م زیر نظر سازمان هواپیمایی کشوری بین‌المللی به تصویب رسید که هدف آن جرم‌انگاری اقدامات علیه هوانوردی بین‌المللی کشوری بود.⁠[1]

اولین مورد ثبت شده هواپیماربایی در جهان مربوط به سال 1930 است که در کشور پرو اتفاق افتاد؛⁠[2] از این تاریخ به بعد تا سال 1947 هواپیماربایی دیگری رخ نداد، اما بعد از آن هواپیماربایی افزایش یافت.⁠[3]

اولین هواپیماربایی در ایران در   31 خرداد 1349 رخ داد که سه هواپیماربا، یک هواپیمای بوئینگ 727 شرکت ایران‌ایر را با 91 نفر مسافر در مسیر تهران به آبادان ربودند و به عراق بردند؛ پس از هفت ساعت توقف در فرودگاه بغداد، هواپیما با مسافران به تهران بازگشت و سه رباینده به عراق پناهنده شدند. چند ماه بعد در 18 مهر 1349 همان هواپیمای ربوده شده قبلی، با 44 سرنشین و خدمه ربوده شد. این بار نیز سه هواپیماربا هواپیما را به عراق بردند⁠[4] که البته عصر همان روز هواپیما همراه با سرنشینانش به ایران بازگشتند.⁠[5]

18 آبان 1349 یک هواپیمای ایرانی که از دوبی⁠[6] عازم ایران بود، به وسیله 9 نفر از افراد سازمان مجاهدین خلق، ربوده و در بغداد به زمین نشانده شد. هواپیما حامل 6 زندانی عضو سازمان مجاهدین خلق برای تحویل به ایران بود که توسط 3 هواپیماربای عضو سازمان ربوده و به عراق منتقل شد.⁠[7]

در پی هواپیماربایی‌های متعدد در ایران، 4 اسفند 1349 مجلس شورای ملی قانون مقابله با هواپیماربایی را به تصویب رساند که بر اساس آن هواپیماربایان به 3 تا 15 سال حبس و در صورت وقوع قتل در حین هواپیماربایی، به اعدام  محکوم می‌شدند.⁠[8]

سال 1350 یگان رهایی گروگان در تیپ 23 نوهد ارتش تشکیل شد و وظیفه امنیت پرواز در هواپیماهای کشوری را بر عهده گرفت.⁠[9]

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال‌های جنگ تحمیلی، بیشتر هواپیماربایی توسط اعضا یا هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین)   انجام شد.⁠[10] در این دوره یا چند فرد مسلح از سرنشینان هواپیمای مسافربری هواپیما را می‌ربودند یا نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با تطمیع یا تهدید برخی خلبان‌ها، آنها را به این کار ترغیب می‌کردند. البته هواپیماربایی توسط خلبان و کادر پرواز، از نظر تبلیغی اثر بیشتری برای منافقین داشت.⁠[11] به عنوان نمونه در 21 مرداد 1365 یک جت فالکن شرکت هواپیمایی آسمان توسط خلبان علی‌اکبر محمدی به عراق برده شد؛ یک ماه بعد این خلبان به آلمان غربی رفت و در 26 دی 1365 در هامبورگ توسط افراد ناشناس ترور شد.⁠[12]

در سال 1363 هواپیماربایی در ایران افزایش یافت.⁠[13] در 26 خرداد 1363 یک هواپیمای فرندشیپ (اف-27) با هشت سرنشین توسط چهار هواپیماربای ایرانی ربوده شد؛ ابتدا در بحرین فرود آمد و پس از سوخت‌گیری در فرودگاه مصر بر زمین نشست. هواپیماربایان خواستار پناهندگی از مصر شدند، اما با مخالفت دولت این کشور، پس از دو روز توقف در مصر، راهی فرانسه شده و در فرودگاه نیس در جنوب فرانسه فرود آمدند و از فرانسه پناهندگی گرفتند.⁠[14]

5 تیر 1363 نیز دو هواپیماربا با ربودن هواپیمای بوئینگ 727 ایران‌ایر با 136 مسافر و خدمه، آن را به عراق بردند.⁠[15] دو هواپیماربا، خلبان هواپیمای بوئینگ 727 ایران ایر را که از تهران عازم بوشهر بود، مجبور کردند تا هواپیما را که حامل 136   مسافر بود در قطر فرود آورد. هواپیماربایان پس از سوخت‌گیری و آزادی مسافران در دوحه (قطر)، به سمت قاهره پرواز کردند.⁠[16] هواپیما در فرودگاه این شهر بر زمین نشست و هواپیماربایان از دولت مصر تقاضای پناهندگی سیاسی کردند ولی مصر با این تقاضا مخالفت کرد. این هواپیما روز 7 تیر 1363 به تهران بازگشت و دولت عراق نیز به هواپیماربایان پناهندگی سیاسی داد.⁠[17]

16 مرداد 1363، هواپیمای ایرباس با 304 سرنشین در مسیر تهران ـ شیراز توسط دو هواپیماربا ربوده شد و ساعت 2:35 صبح روز چهارشنبه 17 مرداد 1363 در فرودگاه بحرین به زمین نشست. هواپیمای ربوده شده پس از سوخت‌گیری در بحرین، با تهدید هواپیماربایان، راهی قاهره و از آنجا رهسپار رم شد. ربایندگان خود را تسلیم مقامات ایتالیا کردند و مسافران را آزاد نمودند.⁠[18]

در دوران جنگ تحمیلی، عراق از هواپیماربایی در خطوط هوایی ایران، بهره‌برداری تبلیغاتی می‌کرد. به عنوان نمونه در 6 شهریور 1363 که یک هواپیمای ایرباس با 195 مسافر و 11 خدمه در مسیر شیراز به تهران ربوده شد و در فرودگاه بغداد به زمین نشست،⁠[19] عراق، مسافران هواپیما را میهمان دانست و برای آن‌ها زیارت عتبات عالیات، بازدید از اماکن بغداد و میهمانی ناهار ترتیب داد. در ادامه رادیو بغداد در مصاحبه‌ با مسافران، اعلام خشنودی آن‌ها را از پذیرایی دولت عراق اعلام کرد.⁠[20] البته پس از یک هفته مسافران و خدمه با یک هواپیمای هلندی به ایران بازگشتند اما هواپیما در عراق ماند.⁠[21] 19 شهریور 1363، عراق اعلام کرد 3 هواپیمای ربوده شده که به عراق رفته‌اند، به دلیل احتمال استفاده در امور نظامی در ایران تا پایان جنگ بازگردانده نخواهند شد.⁠[22]

از سال 1357 تا 1363 سازمان هواپیمایی کشوری بدون گارد پرواز بود،⁠[23] تا اینکه در 12 شهریور 1363 شورای امنیت ملی مسئولیت حفاظت فرودگاه‌ها و امنیت پرواز را بر عهده سپاه پاسداران گذاشت.⁠[24] از سال 1363 تا پایان جنگ تحمیلی که این مأموریت به سپاه پاسداران واگذار شد، 15 مورد هواپیماربایی انجام شد که 11 مورد با اقدامات عملیاتی و 4 مورد بدون اقدامات فیزیکی خنثی گردید.⁠[25]

با پایان جنگ تحمیلی، امام خمینی در 1 دی 1367 دستور تشکیل سپاه حفاظت هواپیمایی را صادر کردند و پس از آن، در 5 دی 1367 رسماً سپاه حفاظت هواپیمایی تشکیل و مسئولیت برقراری امنیت پروازهای خطوط هوایی و فرودگاه‌های کشور را بر عهده گرفت.⁠[26]

آخرین مورد هواپیماربایی در ایران در سال 1374 رخ داد؛ یک هواپیمای مسافربری شرکت ساها در مسیر تهران-کیش ربوده شده و به اسرائیل برده شد که پس از پناهندگی هواپیماربا، هواپیما و مسافران به ایران برگردانده شدند.⁠[27]

در سوانح هوایی و عملیات خنثی‌سازی هواپیماربایی در دوران دفاع مقدس، 70 نفر از نیروهای سپاه حفاظت هواپیمایی شهید و 650 نفر مجروح شدند.⁠[28]