استان کرمان
استان کرمان مستقیماً در جنگ تحمیلی درگیر نبود، اما به سان سایر استانها در همه مراحل دفاع مشارکت داشت.
استان کرمان در جنوب شرقی کویر مرکزی ایران و انتهای سلسله جبال زاگرس قرار گرفته و از شمال به استانهای خراسان جنوبی و یزد، از جنوب به استان هرمزگان، از شرق به استان سیستان و بلوچستان و از غرب به استان فارس محدود شده است. این استان با جمعیت بیش از 3 میلیون نفر و مساحت 183.285 کیلومتر مربع، 11 درصد از وسعت ایران را به خود اختصاص داده و 23 شهرستان، 58 بخش، 71 شهر، 151 دهستان و 11697 روستا دارد. زبان مردم استان، فارسی با لهجه کرمانی است.[1] زلزلههای ویرانگری در این استان روی میدهد که زلزله بم در سال 1382 از پر تلفاتترین آنهاست.[2]
از همان روز نخست آغاز جنگ تحمیلی، استان کرمان هم در اعزام نیرو و هم پشتیبانی از مناطق جنگی فعال بود. مردم این استان یا به صورت سازمانی در نیروهای نظامی حضور داشتند یا جزو داوطلبان دفاع از میهن بودند. نیروهای داوطلب ابتدا انفرادی و سپس در قالب گروههای کوچک و کمی بعد در قالب گروهان و گردان عازم جبههها میشدند.[3]
در سال اول جنگ تحمیلی، رزمندگان منطقه کرمان، علاوه بر غرب، به سوسنگرد، دهلاویه و مالکیه اعزام شدند و در عملیاتهای امام مهدی «عج» و ذوالفقاریه شرکت کردند.
حضور سازمانیافته رزمندگان استان کرمان در جبهههای جنگ از 5 تیر 1360 با اعزام گروهان «صف» با 360 بسیجی و پاسدار برای عملیات شهید چمران (طراح، کرخه کور، کرخه نور) آغاز شد.
در آذر 1360، گردانهای حضرت ابوالفضل «ع»، شهیدان رجایی و باهنر و یک گردان احتیاط از استان کرمان به فرماندهی قاسم سلیمانی (شهید)، در عملیات طریقالقدس حضور یافتند و بعد از عملیات، تیپ 41 ثارالله سپاه پاسداران به فرماندهی قاسم سلیمانی از نیروهای سه استان کرمان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان و با چهار گردان در پادگان دوکوهه تشکیل شد. این تیپ در عملیاتهای فتحالمبین (فروردین 1361)، بیتالمقدس (اردیبهشت و خرداد 136) و رمضان شرکت کرد و سپس به لشکر ارتقا یافت.
لشکر 41 ثارالله در 24 عملیات بزرگ و دهها عملیات کوچک دفاع مقدس حضور داشت.[4]
پایگاه هوانیروز کرمان (ارتش)، در غرب این شهر نیز در دفاع مقدس حضور داشت. با آغاز جنگ تحمیلی یک گروه از بالگردهای این پایگاه برای پشتیبانی از مدافعان خرمشهر و آبادان و تخلیه مردم به مناطق امن، در شمال آبادان و ماهشهر مستقر شد.[5] نیروهای این پایگاه در عملیاتهای آزادسازی خوزستان، فتحالمبین،[6] بیتالمقدس،[7] خیبر، والفجر 8، کربلای 5 و مرصاد نیز حضور داشتند.[8]
مرکز آموزش 05 ارتش در کرمان نیز از مراکز آموزش دوره رزم مقدماتی نیروی زمینی ارتش است که 160 هزار سرباز را پس از آموزش راهی جبههها کرد؛ در 21 مهر 1360 نیز گردان رزمی 808[9] از نیروهای این مرکز تشکیل شد.[10] از نیروهای این گردان در دفاع مقدس، 57 نفر شهید، 93 نفر جانباز و 5 نفر آزاده شدند.[11]
استان کرمان بعد از فارس دومین استان کشور از نظر جمعیت عشایری است و در جنگ تحمیلی، 11 هزار نفر از عشایر استان برای حضور در جبههها سازماندهی شدند. استان کرمان با 1200 شهید عشایر، مقام دوم تعداد شهدای عشایر در کشور را دارد و 57 نفر از عشایر استان نیز از آزادگان دفاع مقدس هستند.[12]
جهاد سازندگی استان کرمان نیز بیش از 20 هزار نفر به جبهههای نبرد اعزام کرده است؛ از این تعداد 130 نفر شهید، بیش از 1000 نفر جانباز و 14 نفر آزاده هستند. این نهاد استان، در عملیاتهای خیبر و کربلای 10[13] با گردان 62 خیبر فعالیت میکرد[14] بعد از عملیات بازسازی بستان (خوزستان) و روستاهای آن به استان کرمان واگذار شد؛ بازسازی ساختمانهای مسکونی روستایی و زیرساختها، مینروبی زمینهای کشاورزی، تسطیح زمینها، لایروبی نهرها و کانالهای انتقال آب، پمپاژ آب رودخانهها به زمینهای کشاورزی، بازسازی راهها، بازسازی شبکه برقرسانی و تأسیسات آبرسانی از جمله اقدامات این نهاد بود.[15]
10 مهر 1359 ستاد امداد جنگ استان کرمان تشکیل و محل نماز جمعههای استان به اصلیترین محل جمعآوری کمکهای مردمی تبدیل شد؛ پس از تشکیل تیپ ثارالله در بهمن 1360، عمده کمکهای مردمی استان به این تیپ ارسال میشد. کمکهای مردمی این استان تا پایان جنگ تحمیلی در اختیار لشکر 41 ثارالله قرار میگرفت. کاروانهای تدارکاتی لبیکگویان امام، انصارالحسین، اربعین، سپاهیان حضرت محمد «ص»، سپاهیان حضرت صاحبالزمان «عج» و امیرالمؤمنین «ع» از جمله کاروانهایی بودند که کمکهای مردمی استان را از کهنوج، رفسنجان، سیرجان، بم، بافت و دیگر نقاط استان به جبههها رساندند.[16]
در جنگ تحمیلی، 1319 نفر از دانشآموزان،[17] 116 نفر از روحانیان[18] و 157 نفر از نیروهای انتظامی (ژاندارمری، شهربانی و کمیته انقلاب اسلامی) استان به شهادت رسیدند.[19] این استان افتخار هموطن بودن با 6.125 مادر یک شهید و 257 نفر مادر دو شهید را دارد.[20] در دفاع مقدس، استان کرمان، 6056 شهید، 18619 جانباز و 1263 آزاده تقدیم کرده است.[21]
هر سال مراسم سالگرد شهادت سردار قاسم سلیمانی با حضور حدود نیم میلیون زائر از ایران و خارج از کشور برگزار میشود؛[22] در چهارمین سالگرد ترور این شهید (13 دی 1402)، بر اثر انفجار بمب گروه تروریستی داعش در مسیر گلزار شهدای کرمان، 89 نفر شهید و 284 نفر مجروح شدند.[23] سال 1403 نیز یادمان شهدای این واقعه تروریستی در کرمان نصب گردید.[24]
منابع و ارجاعات
- [1]. وبسایت تابناک، «کرمان»، https://www.tabnak.ir/fa/tags/2338/1؛ خبرگزاری جمهوری اسلامی، «نگاهی به زبان و گویش کرمانی»، https://www.irna.ir/news/4887916.
- [2]. میرزایی، عباس، اطلس نقش استان کرمان در دفاع مقدس، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس،1400، ص 16.
- [3]. همان، ص 9.
- [4]. میرزایی، عباس، اطلس لشکر 41 ثارالله در هشت سال دفاع مقدس، همان، ص 166؛ میرزایی، عباس، نبرد کرخه کور، تهران، سوره مهر، 1390، ص 9 و 70.
- [5]. میرزایی، عباس، اطلس لشکر 41 ثارالله در هشت سال دفاع مقدس، همان، ص 208.
- [6]. کریمزاده، اردشیر، حماسههای ماندگار هوانیروز در دفاع مقدس، تهران، معاونت هواپیمایی ارتش، 1388، ص 63.
- [7]. همان، ص 69.
- [8]. کریمزاده، اردشیر، همان، ص 96، 111، 125 و 167.
- [9]. خبرگزاری فارس، «اعزام 160 هزار سرباز از پادگان 05 به جبهه»، https://farsnews.ir/Provinces/1411895760000561955.
- [10]. میرزایی، عباس، اطلس نقش استان کرمان در دفاع مقدس، همان، ص 204.
- [11]. خبرگزاری فارس، همان.
- [12]. میرزایی، عباس، اطلس نقش استان کرمان در دفاع مقدس، همان، ص 255.
- [13]. خبرگزاری جمهوری اسلامی، «تجربه جهادگران دفاع مقدس در جنگ اقتصادی راهگشا است»، https://www.irna.ir/news/ 83043267.
- [14]. میرزایی، عباس، اطلس نقش استان کرمان در دفاع مقدس، همان، ص 182.
- [15]. همان، ص 200.
- [16]. همان، ص 257.
- [17]. خبرگزاری ایسنا، «یادواره شهیدان دانشآموز کرمان برگزار شد»، https://www.isna.ir/news/97082009274.
- [18]. میرزایی، عباس، اطلس نقش استان کرمان در دفاع مقدس، همان، ص 246.
- [19]. عضدی، وحید و فاطمه زابلی راینی، «جاودانههای جنگ»، کرمان، امید کویر، 1399، پیشگفتار ص 3.
- [20]. نوید شاهد، «نقش زنان استان کرمان در دفاع مقدس»، https://kerman.navideshahed.com/fa/news/391517.
- [21]. میرزایی، عباس، اطلس نقش استان کرمان در دفاع مقدس، همان، ص 231.
- [22]. نورنیوز، «حضور نیم میلیون زائر در آیین سالگرد شهید سلیمانی در کرمان»، https://nournews.ir/fa/news/266946.
- [23]. تابناک، «حادثه تروریستی کرمان»، https://www.tabnak.ir/fa/tags/297499/1.
- [24]. مهرنیوز، «نصب یادمان شهدای حادثه تروریستی در مسیر گلزار شهدای کرمان»، https://www.mehrnews.com/news/6332555.