استان گلستان
استان گلستان در شمال ایران، با اعزام بیش از 33 هزار رزمنده و تقدیم 3700 شهید، در دفاع مقدس حضور داشت.
استان گلستان از شمال به کشور ترکمنستان، از جنوب به استان سمنان، از شرق به استان خراسان جنوبی و از غرب به استان مازندران و دریای خزر محدود است. گلستان تا سال 1376 بخشی از استان مازندران بود و در آن سال مستقل شد.
گلستان 14 شهرستان آزادشهر، آققلا، گرگان، گنبدکاووس، بندر ترکمن، گمیشان، رامیان، کردکوی، بندرگز، علیآباد کتول، گالیکش، کلاله، مراوهتپه و مینودشت، 27 بخش، 33 شهر، 60 دهستان و 1049 آبادی دارد. جمعیت استان بر اساس نتایج سرشماری سال 1395،1868000 نفر است؛ مرکز، بزرگترین و پرجمعیتترین شهرستان استان، گرگان است. اکثریت در استان با شیعیان است. 40 درصد از جمعیت استان ترکمنهای اهل سنت هستند. 1.126.000 هکتار از مساحت گلستان را مرتع و 430.000 هکتار را جنگل تشکیل میدهد.[1]
با آغاز جنگ تحمیلی مردم گلستان نیز به دفاع از کشور پرداختند.
نیروهای ارتش در استان گلستان در قالب لشکر 30 گرگان در جبهه حضور یافتند. شهریور 1360، گردانهای مستقر در گرگان، گنبد و ساری تحت عنوان تیپ 30 گرگان از لشکر 21 حمزه (ارتش) جدا و به صورت یک تیپ مستقل درآمدند. تیپ 30 گرگان در اولین حضور خود در عملیات آزادسازی خرمشهر شرکت کرد. اردیبهشت و خرداد 1361 در عملیات بیتالمقدس، گردانهای 188 و 190 تیپ 30 گرگان در جناح چپ منطقه نبرد حضور یافتند. در عملیات مسلم بن عقیل (مهر 1361) نیز، گردان 805 تیپ 30 گرگان در سومار حضور داشت و سپس پدافند از سومار را بر عهده گرفت. بعد از سومار، تیپ 30 تا اواخر سال 1364 از مریوان پدافند کرد. البته اواخر اردیبهشت 1363 به لشکر ارتقا یافت.[2]
لشکر 30 گرگان در سال 1366 پدافند بانه را بر عهده گرفت و فروردین 1367 در عملیات بیتالمقدس 5 در منطقه پنجوین عراق شرکت کرد. در دفاع مقدس، 1061 نفر از افراد لشکر 30 گرگان به شهادت رسیدند.[3]
تابستان 1361 پادگانهای متعلق به لشکر 30 گرگان و ساری موظف به نگهداری از اسرای عراقی شدند؛ تعداد این اسرا تا پایان جنگ به حدود 6 هزار نفر بالغ شد.[4] 18 مهر 1363 هنگام بازدید مأموران سازمان صلیب سرخ از اردوگاه اسرای عراق در گرگان بین دو گروه از اسرا درگیری رخ داد. تعدادی اسلحه به دست اسرا افتاد که قصد فرار داشتند اما با تیراندازی نگهبانان متوقف شدند؛ 15 نفر از اسرا کشته و 70 نفر مجروح شدند، 3 نفر از نگهبانان نیز به شهادت رسیدند.[5]
در دفاع مقدس نیروهای سپاه پاسداران و بسیج گلستان به همراه استانهای مازندران و گیلان در قالب تیپ 25 کربلا (سپاه پاسداران) در جبهه حضور داشتند.[6] این تیپ به فرماندهی مرتضی قربانی در سال 1360 تشکیل شد.[7]
تیپ کربلا، در عملیات طریقالقدس با 9 گردان،[8] در عملیات فتحالمبین با 17 گردان،[9] در عملیات بیتالمقدس با 7 گردان[10] شرکت کرد. تیپ 25 کربلا در سال 1362 به لشکر ارتقا یافت[11] و در عملیاتهای والفجر 8 و کربلای 5 شرکت کرد.[12]
در دهه 1360 استان مازندران دارای سه جهاد سازندگی مستقل مازندران، گرگان و گنبد بود.[13] جهاد سازندگی مناطق گرگان و گنبد از نخستین روزهای جنگ تحمیلی با تشکیل ستاد پشتیبانی جنگ فعال شدند و به جمعآوری کمکهای مردمی، اعزام نیرو و ماشینآلات پرداختند؛[14] سپس از اول آبان 1359 در منطقه چوئیبده آبادان مستقر شده و یک جاده به طول 6 کیلومتر ساختند.[15]
در ادامه جنگ تحمیلی، کارهای مهندسی جزایر در خلیج فارس به ویژه جزیره لارک به جهاد سازندگی گرگان واگذار شد؛ ساخت دژ، سایت موشکی و سنگرسازی از جمله اقدامات این جهاد در جزیره لارک بود.
بازسازی منطقه دیره اسلامآباد غرب و منطقه ثلاث باباجانی در استان کرمانشاه نیز از جمله اقدامات جهاد سازندگی گرگان در دفاع مقدس بود. از ابتدای سال 1365 واحدهای مهندسی جهاد سازندگی گرگان به گردان مهندسی رزمی 25 امام سجاد «ع» ارتقا یافت و در عملیاتهای کربلای 1، کربلای 6 و والفجر 10 شرکت کرد. 7906 نفر از نیروهای جهاد سازندگی گلستان در دفاع مقدس حضور داشتند که 63 نفر از آنان شهید و 507 نفر جانباز شدند.[16]
جمعیت هلالاحمر گرگان نیز در جنگ تحمیلی واحد «امداد جبهه» راهاندازی کرد و نیروهای مورد نیاز منطقه جنگی مثل پزشکان، بهیاران و امدادگران را تأمین نمود.[17] هلالاحمر استان گلستان با اعزام 2550 نفر به مناطق جنگی، جزو چهار استان موفق اعزام نیرو بود و 8 نفر از این افراد به شهادت رسیدند و 65 نفر مجروح شدند.[18]
ستاد جذب و هدایت کمکهای مردمی در زمستان 1363 در شهرستانهای گلستان تشکیل شد[19] و هلالاحمر گرگان با این ستاد همکاری کرد.[20]
در جنگ تحمیلی 33 هزار رزمنده از استان گلستان در مناطق عملیاتی حضور یافتند که از این تعداد، 3700 نفر به شهادت رسیدند؛ 600 نفر از شهدا، کشاورز و 531 نفر دانشآموز، 400 نفر کارگر، 300 نفر پاسدار، 200 نفر ارتشی و 100 نفر کارمند هستند.
محل شهادت شهدای استان گلستان در 77 منطقه جنگی ثبت شده که بیشترین فراوانی با نزدیک به 400 شهید در شلمچه، 250 شهید در مریوان، 200 شهید در منطقه فاو عراق و 200 شهید در پاسگاه زید عراق بوده است. در دوران دفاع مقدس 12 هزار نفر از رزمندگان گلستان جانباز و 1179 نفر آزاده شدند.[21]
منابع و ارجاعات
- [1]. سایت تابناک، https://www.tabnak.ir/fa/tags/5672/1.
- [2]. حسننیا، عباس، تاریخچه عملیاتی لشکر 30، تهران، صریر، 1396، ص188-80؛ درودیان، محمد، سیری در جنگ ایران و عراق (از خونینشهر تا خرمشهر)، ج 1، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران، چ چهارم، 1377، ص 113، 119، 146، 147، 149، 152؛ سلیمانجاه، بهروز، هفتاد سال خاطرات سرتیپ بهروز سلیمانجاه، تهران، ایران سبز، 1393، ص 239؛ جعفری، مجتبی، اطلس نبردهای ماندگار، تهران، سوره سبز، چ سیوپنجم، 1393، ص82.
- [3]. حسننیا، عباس، همان، ص 193، 347، 404، 432، 537.
- [4]. همان، ص119 و 489.
- [5]. خارکوهی، غلامرضا، روایتی از نقش استان گلستان در دفاع مقدس، ج 2، گرگان، انتشارات شهدای نینوا، 1395، ص 106 و 107.
- [6]. پاشا، علیاکبر، مازندران – لشکر ویژه 25 کربلا در دفاع مقدس، تهران، انتشارات شلاک، 1391، ص 9.
- [7]. همان، ص8 و 9.
- [8]. همان، ص22.
- [9]. همان، ص 33.
- [10]. همان، ص 36.
- [11]. همان، ص 9.
- [12]. همان، ص 85، 114 و 115.
- [13]. بنیاد حفظ آثار و ارزش های دفاع مقدس استان گلستان، «نقش جهاد سازندگی استان گلستان در دفاع مقدس»، https://web.hadem.ir.
- [14]. خارکوهی، غلامرضا، همان، ص 364.
- [15]. بنیاد حفظ آثار و ارزش های دفاع مقدس استان گلستان، همان.
- [16]. همان؛ خارکوهی، غلامرضا، همان، ص 364.
- [17]. خارکوهی، غلامرضا، همان، ص 356.
- [18]. همان، ص 357.
- [19]. همان، ص 331.
- [20]. همان، ص 357.
- [21]. خبرگزاری جمهوری اسلامی، «دفاع مقدس و مردم گلستان»، 11 مهر 1398، https://www.irna.ir/news/83501642.
