تجلایی باسمنج، علی (انوش)

علی (انوش) تجلایی باسمنج، معاون طرح و عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا «ص» سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود که 25 اسفند 1363، در منطقه عملیاتی بدر بر اثر اصابت گلوله به قلب، به شهادت رسید.

علی تجلایی، 5 مرداد 1338 در محله مارالان تبریز به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در این شهر گذراند و سال 1356، از دبیرستان تربیت تبریز دیپلم ریاضی گرفت.⁠[1]

تجلایی در نوجوانی، به ‌دلیل امضا نکردن فرم عضویت در حزب رستاخیز، توسط ساواک احضار شده بود و با اوج گرفتن مبارزات مردمی علیه حکومت پهلوی در سال 1357، در تظاهرات و اجتماعات شرکت می‌کرد؛ چاپ و پخش اعلامیه‌های امام خمینی نیز از فعالیت‌هایش بود.⁠[2]

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در سال 1358 به عضویت سپاه پاسداران درآمد و پس از مدتی، اولین پادگان آموزشی سپاه را در تبریز به ‌نام پادگان خاصبان (سیدالشهدا «ع») به کمک چند نفر دیگر تأسیس کرد و خود مربی تاکتیک آنجا شد.⁠[3]

22 دی 1358 و با آغاز غائله حزب خلق مسلمان در تبریز، به دستور ابوالحسن آل‌اسحاق (فرمانده سپاه تبریز)، مأمور تأمین امنیت شهر شد و با برقراری گشت‌های شهری، آرامش را به شهر بازگرداند.⁠[4]

با آغاز فعالیت ضدانقلاب در مناطق غربی کشور، به استان کردستان رفت و به مبارزه با ضدانقلاب منطقه پرداخت.⁠[5] پس از مدتی، مأموریت یافت به اتفاق چند نفر دیگر به افغانستان برود و علیه نیروهای متجاوز شوروی، مردم مسلمان این کشور را یاری کند. او برای ورود به افغانستان، که مرزهایش تحت کنترل ارتش سرخ شوروی بود، از شناسنامه افغانستانی استفاده کرد. وی در افغانستان، برنامه‌ای برای تأسیس مرکز آموزش فرماندهی برای مجاهدین افغانستانی، حفاظت از نماینده امام خمینی در افغانستان، و حمل پول برای مجاهدین مسلمان، برنامه‌ای تهیه کرد. حدود 300 نفر از مجاهدین مسلمان افغانستانی، زیر نظر تجلایی آموزش دیدند. به ابتکار او در چندین نقطه افغانستان نیز راهپیمایی‌هایی علیه آمریکا ترتیب داده شد. او اغلب اوقات به مناطق پدافندی مجاهدین سر می‌زد و درباره خط پدافندی مشورت می‌داد.

تجلایی و همراهانش، چهار ماه به آموزش فرماندهان افغانستانی پرداختند و با آغاز جنگ تحمیلی به کشور بازگشتند.⁠[6]

تجلایی پس از ورود به ایران، به همراه 48 نفر از رزمندگان آذربایجان شرقی،⁠[7] به جبهه‌های جنوب رفت و در نبردهای دهلاویه و سوسنگرد، حضور داشت و از ناحیه کتف و پا مجروح شد. وی هنگام محاصره سوسنگرد، به همراه 150 نفر دیگر از رزمندگان، در شهر ماند⁠[8] و با شبیخون‌های بسیار به دشمن، مانع از سقوط سوسنگرد شد. وی از طریق آیت‌الله سیداسدالله مدنی (امام جمعه تبریز)، وضعیت محاصره سوسنگرد را به اطلاع امام خمینی می‌رساند که در نهایت منجر به صدور فرمان شکست حصر سوسنگرد شد و 26 آبان 1359، با عملیات مشترک نیروهای سپاه پاسداران، توپخانه و هوانیروز ارتش، محاصره این شهر پایان یافت.⁠[9]

تجلایی در سال 1360 با انسیه عبدالعلی‌زاده ازدواج کرد که حاصل این ازدواج، دو دختر به نام‌های مریم و حنانه است.⁠[10]

تجلایی در عملیات فتح‌المبین (فروردین 1361)، تحت امر تیپ 8 نجف سپاه پاسداران، فرمانده محور بود و به همراه نیروهایش، به عقبه دشمن نفوذ کردند و پشت ارتفاعات میش‌داغ را از طریق تنگه ذلیجان تصرف کردند.⁠[11] وی در این عملیات از ناحیه پا مجروح شد.⁠[12]

وی پس از عملیات فتح‌المبین، جانشین ستاد رزم و مسئول طرح و عملیات ستاد تیپ عاشورا شد و در عملیات‌های بیت‌المقدس و رمضان، شرکت کرد.⁠[13]

علی تجلایی در سال 1362، معاون آموزش‌های تخصصی سپاه پاسداران شد و در همان سال، در عملیات والفجر 2 شرکت کرد و بعد از آن به تهران اعزام شد تا دوره دانشکده فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران (دافوس) را بگذراند. پس از عملیات خیبر نیز، مسئول طرح و عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا «ص» شد.⁠[14]

تجلایی در عملیات بدر، در گردان امام حسین «ع» لشکر 31 عاشورا بود و پس از شهادت اصغر قصاب عبدالهی، فرمانده گردان، فرمانده همین گردان شد و سرانجام در 25 اسفند 1363 در شهر القُرنه عراق در حاشیه جاده بصره- العماره بر اثر اصابت گلوله به قلب به شهادت رسید و پیکرش مفقود شد.⁠[15]

اکنون مزار یادبودی در گلزار شهدای وادی رحمت تبریز به نام شهید تجلایی وجود دارد.

در بخشی از وصیت‌نامه شهید آمده است: «بدانید که ما برای بقای شرف اسلام و انقلاب اسلامی و حفظ شما و آزادی‌های شما و برای بزرگداشت مقام انسانیت به پیشواز مرگ شتافتیم. ما برای حفظ قرآن و خط انبیا و آبرو و ناموس شما می‌جنگیم... جوانان ما به‌وسیله ترور و گلوله آمریکایی به شهادت می‌رسند، برای چه؟ برای آبادانی خانه شما، برای امنیت اسلام، برای جلوگیری از دست‌درازی دشمن به خاک و ناموستان و در نهایت برای حفظ اسلام و اساسنامه اسلام عزیز و سیراب شدن نهال دین و شرافت انسانی».⁠[16]

پس از پایان جنگ، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای (رهبر شهید؛ فرمانده کل قوا) به پاس فداکاری و رشادت‌های شهید، یک قطعه نشان درجه سه فتح به خانواده وی اهدا کردند.⁠[17]

کتاب‌های تجلی عشق: روایتی از سردار جاویدالاثر شهید انوش (علی) تجلایی از انتشارات یاس نبی، یادگاران 31: شهید تجلایی از انتشارات روایت فتح، نیمه پنهان ماه 22: شهید علی تجلایی از انتشارات روایت فتح، و شهادت شکار: جستاری در خاطرات و دست‌نوشته‌های شهید علی تجلایی از انتشارات یا زهرا «س»، از جمله آثار مکتوب درباره اوست؛ فیلم کوتاه «انتظار» و مستند تلویزیونی «فرماندهان 27: شهید علی تجلایی» نیز از آثار تصویری درباره این شهید است.


منابع و ارجاعات

  • [1]. ماهنامه شاهد یاران، «زندگی شهید علی تجلایی در یک نگاه»، ماهنامه شاهد یاران، ش 139، اردیبهشت 1396، ص 5.
  • [2]. همان.
  • [3]. همان.
  • [4]. معبودی، جلال، اطلس لشکر 31 عاشورا در دوران دفاع مقدس، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1398، ص 15.
  • [5]. ماهنامه شاهد یاران، همان، ص 5.
  • [6]. روزنامه کیهان، ش 22014، دوشنبه 9 مهر 1397، ص 9.
  • [7]. معبودی، جلال، همان، ص 22.
  • [8]. ماهنامه شاهد یاران، همان، ص 6.
  • [9]. خبرگزاری دفاع مقدس، https://dnws.ir/002KiP.
  • [10]. همان.
  • [11]. معبودی، جلال، همان، ص 44.
  • [12]. ماهنامه شاهد یاران، همان، ص 7.
  • [13]. معبودی، جلال، همان، ص 74 و 89.
  • [14]. ماهنامه شاهد یاران، همان، ص 7.
  • [15]. همان، ص 8؛ ماهنامه شاهد یاران، «علی همه زندگی من بود، هم مربی‌ام بود و هم برادرم: گفت‌وگوی «شاهد یاران» با سردار محمد تجلایی، برادر شهید علی تجلایی»، همان، ص 21، 22.
  • [16]. ماهنامه شاهد یاران، «پیام شهید علی تجلایی به ملت ایران»، همان، ص 9.
  • [17]. خبرگزاری دفاع مقدس، https://dnws.ir/0024Ah.

تکمیل، ویرایش یا گزارش خطا