گروه‌ها، نهادها، سازمان‌ها

لشکر 25 کربلا

محسن شیرمحمد
47 Views

لشکر 25 کربلا از یگان‌های سپاه پاسداران در استان مازندران است که در دوران دفاع مقدس حضور داشت.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل سپاه پاسداران و بسیج به دستور امام خمینی، سازمان‌دهی نیروهای مردمی از جوانان، دانش‌آموزان، کارمندان، روحانیون و همه اقشار در مازندران آغاز شد. این نیروها توسط سپاه پاسداران آموزش نظامی می‌دیدند و برای مقابله با ضدانقلاب به کردستان اعزام می‌شدند. در ادامه و با آغاز جنگ تحمیلی، این نیروها به جبهه‌های جنوب نیز فرستاده شدند. نیروهای استان مازندران به همراه گیلان، منطقه ۳ سپاه پاسداران را تشکیل می‌دادند و از چالوس به منطقه اعزام می‌شدند. نیروهای این دو استان در جنوب، ابتدا به صورت دسته و گروهان کربلا در آبادان و به فرماندهی مرتضی قربانی سازمان‌دهی شدند.‌‌[1]

بعد از شکست حصر آبادان (مهر 1360)، تیپ‌های سپاه پاسداران (از جمله تیپ 25 کربلا) تشکیل شد‌‌[2] و در آبان 1360 مرتضی قربانی فرمانده تیپ 25 کربلا شد.‌‌[3] در ماه‌های اول تشکیل تیپ‌های سپاه پاسداران، نیرو‌های هر تیپ از نقاط مختلف ایران بودند؛ چنانچه تیپ کربلا گردان‌هایی از قم، اصفهان، تهران و دیگر نقاط کشور داشت. مدتی بعد هر تیپ به یک استان یا منطقه‌ از کشور واگذار شد و تیپ ۲۵ کربلا نیز به استان‌های مازندران و گیلان واگذار گردید. البته در ابتدا، فرماندهی و ارکان تیپ کربلا از نیروهای اصفهان بودند. با احتساب این تیپ، استان اصفهان سه یگان عمده‌ کربلا، امام حسین «ع» و 8 نجف داشت. با تقسیم‌بندی سپاه پاسداران برحسب مناطق، تیپ کربلا به منطقه 3 کشوری که شامل استان‌های مازندران و گیلان بود، واگذار شد.‌‌[4] ستاد فرماندهی لشکر ۲۵ کربلا نیز در پایگاه شهید بهشتی اهواز مستقر گردید.‌‌[5]

تیپ کربلا در عملیات طریق‌القدس با 9 گردان شرکت کرد.‌‌[6] در این عملیات که مشترکاً توسط ارتش و سپاه پاسداران در خوزستان انجام شد، 250 کیلومتر از اراضی ایران و از جمله بستان پس از 412 روز، آزاد شد.‌‌[7] تیپ کربلا، سپس با 17 گردان در عملیات فتح‌المبین حضور یافت؛‌‌[8] این عملیات، 2  فروردین 1361 در منطقه غرب کرخه (خوزستان) آغاز و منجر به آزادی 2400 کیلومتر مربع از اراضی کشور از جمله عین‌خوش و دشت عباس شد.‌‌[9]

اردیبهشت 1361 تیپ 25 کربلا در عملیات بیت‌المقدس با 7 گردان‌‌[10] و در قالب قرارگاه فتح شرکت کرد.‌‌[11] با آغاز عملیات، قرارگاه فتح، ضمن درگیری با دشمن در غرب رود کارون خود را به جاده اهواز - خرمشهر رساند.‌‌[12] در ادامه، نیروهای قرارگاه فتح به مرزهای بین‌المللی با عراق رسیدند که منجر به محاصره خرمشهر شد؛‌‌[13] در نهایت نیز با تسلیم نیروهای دشمن، خرمشهر در 3 خرداد 1361 آزاد شد.‌‌[14]

تیر 1361 عملیات رمضان با فرماندهی مشترک ارتش و سپاه پاسداران و با هدف نفوذ به خاک عراق در جبهه جنوبی و شرق بصره به اجرا درآمد.‌‌[15] تیپ کربلا با 9 گردان‌‌[16] و در قالب قرارگاه فتح در این عملیات شرکت کرد.‌‌[17] عملیات رمضان منجر به آزادسازی 250 کیلومتر مربع از خاک ایران و 80 کیلومتر از خاک عراق شد.‌‌[18] در عملیات رمضان بیشتر نیروهای تیپ 25 کربلا علاوه بر شمال کشور از اصفهان، یزد و تهران تأمین شدند.‌‌[19]

مهر 1361 نیروهای اعزامی از گیلان، برای تشکیل تیپ قدس، از تیپ 25 کربلا جدا و این یگان را تشکیل دادند.‌‌[20]

تا پایان عملیات محرم (آبان 1361)، فرماندهی تیپ ۲۵ کربلا بر عهده مرتضی قربانی بود.‌‌[21] این تیپ در سال ۱۳۶۲ پس از عملیات محرم به لشکر ارتقا یافت و‌‌[22] عبدالعلی عمرانی سرپرست لشکر شد. بعد از مجروحیت وی، کمیل کهنسال سرپرست لشکر شد تا اینکه در نیمه دوم سال 1362 محمدحسن کوسه‌چی به فرماندهی لشکر 25 کربلا منصوب شد. بعد از عملیات بدر (اسفند 1363) دوباره مرتضی قربانی فرماندهی لشکر را بر عهده گرفت. نام لشکر نیز به لشکر ویژه 25 کربلا تغییر یافت.‌‌[23]

20 بهمن 1364، عملیات والفجر۸ با هدف تصرف فاو، با عبور نیروهای ایران از اروندرود آغاز شد‌‌[24] و طی ۴۸ ساعت شهر فاو آزاد شد.‌‌[25] لشکر 25 کربلا با 45 گردان پیاده آبی‌خاکی و غواص‌های خط‌شکن اطلاعات و عملیات در این عملیات حضور یافت.‌‌[26] رزمندگان این لشکر پس از فتح فاو، پرچم گنبد حرم امام رضا «ع» را بالای مناره مسجد فاو به اهتزاز درآوردند.‌ ‌[27]

19 دی 1365، عملیات کربلای ۵‌‌[28] برای پیشروی در شرق بصره و تصرف شلمچه به اجرا درآمد که منجر به آزادسازی 75 کیلومتر مربع از خاک عراق شد.‌‌[29] در این عملیات لشکر 25 کربلا 4 تیپ  شامل 17 گردان پیاده و آبی‌خاکی بود.‌‌[30]

اسفند  ۱۳۶۶ عملیات والفجر۱۰‌‌[31] در محور ماووت (کردستان عراق) و با هدف آزادسازی شهرهای حلبچه، دوجیله و خُرمال عراق انجام شد؛‌‌[32] در این عملیات لشکر ویژه 25 کربلا با 10 گردان پیاده شرکت داشت‌‌[33] که منجر به آزادسازی هفت روستای مرزی ایران و تصرف شهر حلبچه در استان سلیمانیه عراق شد.‌‌[34]

به دنبال حمله عراق در 4 خرداد 1367، منطقه شلمچه از تصرف ایران خارج شد. چند روز بعد (22 خرداد 1367) و در حالی که ارتش عراق آماده می‌شد به جزایر مجنون حمله کند، عملیات بیت‌المقدس7 با هدف انهدام نیروهای دشمن در منطقه شلمچه و در صورت امکان تصرف مجدد این منطقه آغاز شد و به مدت 2 روز ادامه داشت. البته با وجود انهدام 80 تانک و نفربر و 40 قبضه توپ، به دلیل فشار دشمن، نیروهای ایران مجبور به عقب‌نشینی شدند.‌‌[35] لشکر 25 ویژه کربلا با 6 گردان پیاده در این عملیات حضور داشت.‌‌[36]

در دوران دفاع مقدس، لشکر ۲۵ کربلا علاوه بر شرکت در ۲۲ عملیات بزرگ و ۷ عملیات کوچک، مأموریت تأمین چندین خط پدافندی را بر عهده داشت.‌‌[37]

پس از جنگ تحمیلی و از سال 1394، نیروهای لشکر 25 کربلا در سوریه و در جنگ با داعش نیز حضور یافتند. منطقه «خان طومان» از جمله مناطقی بود که نیروهای لشکر 25 کربلا به دفاع از آن پرداختند.‌‌[38]

اکنون سرتیپ دوم پاسدار عبدالله صالحی فرمانده لشکر ویژه ۲۵ کربلای مازندران را بر عهده دارد.‌‌[39]

[1]. پاشا، علی‌اکبر، مازندران – لشکر ویژه 25 کربلا در دفاع مقدس، تهران، انتشارات شلاک، 1391، ص 8.

[2]. خبرگزاری دفاع مقدس، «روایتی از رشادت رزمندگان لشکر ۲۵ کربلا در دوران دفاع مقدس»، 10 آذر 1402، https://defapress.ir/fa/news/634640.

[3]. رزاق‌زاده، امیر، تاریخ شفاهی دفاع مقدس (روایت مرتضی قربانی، در مسیر پیروزی)، ج 1، تهران، مرکز اسناد و تحقبقات دفاع مقدس، 1398، ص 210.

[4]. خبرگزاری دفاع مقدس، همان.

[5]. پاشا، علی‌اکبر، همان، ص 8.

[6]. همان، ص 22.

[7]. لطف‌الله‌زادگان، علی‌رضا، روزشمار جنگ ایران و عراق (آزادسازی سرزمین‌های ایران، گام دوم: بستان)، ج 16، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1394، ص803.

[8]. پاشا، علی‌اکبر، همان، ص 33.

[9]. جعفری، مجتبی، اطلس نبردهای ماندگار، تهران، انتشارات سوره سبز، چ پنجاهم، 1398، ص 74.

[10]. پاشا، علی‌اکبر، همان، ص 36.

[11]. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از خونین‌شهر تا خرمشهر، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران، چ دوم، 1373، ص 117.

[12]. همان، ص 138.

[13]. همان، ص 146.

[14]. همان، ص 158.

[15]. جعفری، مجتبی، همان، ص 78.

[16]. پاشا، علی‌اکبر، همان، ص 40.

[17]. حسینی، سیدیعقوب، عملیات رمضان - تیرماه 1361، تهران، ایران سبز، 1393، ص 59.

[18]. جعفری، مجتبی، همان، ص 79.

[19]. رزاق‌زاده، امیر، تاریخ شفاهی دفاع مقدس (روایت مرتضی قربانی - در مسیر پیروزی) ، ج 1، تهران، مرکز اسناد دفاع مقدس، 1398، ص 412.

[20]. صالح فخاری، محمدرضا، شناسنامه لشکر 16 قدس در دوران دفاع مقدس، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ص 1403، ص 16 و 18.

[21]. رزاق‌زاده، امیر، همان، ص 439 و440.

[22]. پاشا، علی‌اکبر، همان، ص 9.

[23]. همان.

[24]. پورجباری، پژمان، اطلس جغرافیای حماسی - خوزستان در جنگ، ج 1، تهران، صریر، 1389، ص 101.

[25]. احمدی‌پور، علی، شناسنامه ناوتیپ 13 امیرالمؤمنین در دوران دفاع مقدس، بوشهر، پلاک عشق، 1401، ص 22.

[26]. پاشا، علی‌اکبر، همان، ص 85.

[27]. خبرگزاری دفاع مقدس، «راز اهتزاز پرچم حرم امام رضا (ع) بر فراز مسجد فاو»، https://defapress.ir/fa/news/730751/%D8%B1% .

[28]. احمدی پور، علی، همان، ص 23.

[29]. جعفری، مجتبی، همان، ص 132.

[30]. پاشا، علی‌اکبر، همان، ص 114 و 115.

[31]. دانشنامه جهان اسلام، «حلبچه»، https://rch.ac.ir/article/Details?id=13525.

[32]. ایزدی، یدالله، روزشمار جنگ ایران و عراق (عملیات والفجر-10)، ج 54، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1392، ص 17.

[33]. پاشا، علی‌اکبر، همان، ص 140.

[34]. دانشنامه جهان اسلام، همان.

[35]. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، «عملیات بیت‌المقدس 7»، https://defamoghaddas.ir/.

[36]. پاشا، علی‌اکبر، همان، ص 151.

[37]. همان، ص 9.

[38]. خبرگزاری فارس، « روایت فرمانده لشکر عملیاتی 25 کربلا از حادثه خان‌طومان و دلایل ماندگار شدن آن»، https://farsnews.ir/Provinces/1466504820000558496.

[39]. خبر آنلاین، «فرمانده لشکر ۲۵ کربلا: نیروهای ویژه فاتحین برای تأمین امنیت آمادگی دارند»، 29 بهمن 1403،

https://www.khabaronline.ir/news/2026404/.