گروه‌ها، نهادها، سازمان‌ها

تیپ 18 الغدیر

محسن شیرمحمد
3 Views

تیپ 18 الغدیر از جمله یگان‌های سپاه پاسداران در استان یزد بود که در عملیات‌های مختلف در دوران دفاع مقدس حضور داشت.

ابتدای جنگ تحمیلی به دلیل اینکه هنوز یگان‌های خاص هر استان در جبهه‌ها تشکیل نشده بود، نیروهای بسیجی و سپاه پاسداران استان یزد در مناطق مختلف حضور داشتند.

با تشکیل یگان‌های سپاه پاسداران، رزمندگان استان یزد‌ در تیپ‌های 31 عاشورا (آذربایجان)، 25 کربلا (مازندران)، 29 نبی اکرم (ص) (کرمانشاه) و ۱۷ علی ابن ابی طالب (قم) حضور می‌یافتند؛ حضور این نیروها در عملیات بیت‌المقدس، در قالب یک گردان پیاده و یک گردان زرهی در تیپ عاشورا و یک گردان پیاده در تیپ ۱۷ قم از جمله آن‌هاست.

بعد از عملیات رمضان عمده نیروهای استان یزد وارد تیپ ۸ نجف اشرف شدند؛ رزمندگان استان یزد‌ در عملیات محرم نیز با سه گردان و یک گروهان مستقل شرکت کردند.

 بعد از عملیات محرم، تیپ‌های سپاه پاسداران به لشکر ارتقا یافتند و از همان زمان پیگیری‌‌هایی برای تشکیل یک تیپ برای استان یزد انجام شد و قبل از عملیات والفجر 4، فرمانده کل سپاه پاسداران با تشکیل تیپ مستقل برای استان یزد موافقت کرد.‌‌[1]

سرانجام در 4 مهر 1362، استان یزد رسماً دارای یک تیپ مستقل رزمی‌ با نام تیپ 18 الغدیر شد.‌‌[2] تا قبل از تشکیل این تیپ، نیروهای استان یزد که جمعاً در قالب 29 گردان، در 7 یگان شامل تیپ علی بن ابیطالب (ع)، امام حسین (ع)، 25 کربلا، عاشورا، ذوالفقار ارتش، نجف اشرف و کردستان در دوره‌های مختلف حضور داشتند،‌‌[3] در این تیپ سازمان‌دهی شدند.‌‌[4]

گردان‌های تیپ الغدیر به نام 14 معصوم نام‌گذاری شدند‌‌[5] و علاوه بر سازمان‌دهی معاونت‌های ستادی، در ساختار اولیه 5 گردان حضرت رسول «ص»، امام علی «ع»، امام حسن ‌«ع»، امام حسین ‌«ع» و فاطمه زهرا ‌«س» و گردان‌های پشتیبانی رزمی توپخانه، ادوات، زرهی، بهداری و آموزش داشت.‌‌[6] محل استقرار تیپ الغدیر در استان خوزستان، کیلومتر 15 جاده اهواز- اندیمشک (پادگان شهید عاصی‌‌زاده) تعیین‌‌[7] و ذبیح‌الله عاصی‌زاده اولین فرمانده تیپ شد.‌‌[8]

 23 روز پس از تشکیل تیپ الغدیر، عملیات والفجر 4، آغاز شد.‌‌[9] در این عملیات ( 27 مهر 1362 ) که در غرب مریوان انجام شد‌‌[10] و رزمندگان تیپ الغدیر ذیل لشکر ۸ نجف اشرف حضور داشتند،‌‌[11] پادگان گرمک عراق تصرف شد.‌‌[12]

29 دی 1362 نیز، تیپ مستقل ۱۸ الغدیر، در خط طلائیه (جنوب غربی خوزستان) به پدافند از منطقه پرداخت.‌‌[13]

اسفند 1362 عملیات خیبر در شمال بصره انجام شد که منجر به تصرف جزایر مجنون (عراق) شد؛‌‌[14] تیپ الغدیر با 4 گردان پیاده‌‌[15] در این عملیات، ذیل قرارگاه کربلای 3 که مأموریت پدافند از جزایر مجنون تا جنوب پاسگاه زید را بر عهده داشت، حضور یافت.‌‌[16]

در عملیات بدر (19 اسفند 1363) که با هدف قطع جاده بصره - العماره و تهدید بصره از سمت شمال انجام شد،‌‌[17] 3 گردان از تیپ الغدیر در اختیار لشکر امام حسین (ع) قرار گرفت.‌‌[18] در این عملیات، به دلیل پاتک زرهی سنگین دشمن، نیروهای ایران مجبور به عقب‌نشینی شده و تنها قسمتی از هورالهویزه آزاد شد‌‌[19] و ابراهیم جعفرزاده دومین فرمانده تیپ الغدیر نیز به شهادت رسید.‌‌[20]

15 مرداد 1364 عملیات قدس 5 در منطقه هورالهویزه توسط سپاه پاسداران از جمله تیپ الغدیر انجام شد؛‌ ‌[21] گردان‌های امام علی «ع»، جندالله، حر و تعدادی از نیروهای ویژه غواص از تیپ الغدیر در این عملیات شرکت داشتند‌‌[22] که به آزادسازی 30 کیلومتر مربع از منطقه هور و پاسگاه اَلیج انجامید.‌‌[23]

20 بهمن 1364، عملیات والفجر ۸ با هدف تصرف فاو و با عبور نیروهای سپاه پاسداران از اروندرود آغاز شد‌‌[24] و طی ۴۸ ساعت شهر فاو آزاد و نیروهای ایران بر خورعبدالله (تنها آبراه بندر ام‌القصر عراق) مسلط شدند.‌‌[25] در این عملیات، تیپ 18 الغدیر ذیل قرارگاه قدس مأموریت حمله پشتیبانی در محور بوارین را بر عهده داشت.‌‌[26]

دی 1365 عملیات کربلای 5 در نوار مرزی شلمچه به سمت بصره به اجرا درآمد و نیروهای ایران منطقه‌ای به وسعت 75 کیلومترمربع از خاک عراق را آزاد کردند.‌‌[27] تیپ الغدیر با 4 گردان نیروهای بسیجی شامل یک گردان غواص، یک گردان پیاده، یک گردان موشک‌انداز و یک گردان حمل مجروح و شهید به نام انصارالمؤمنین، در این عملیات شرکت کرد.‌‌[28] تشکیل گردان حمل مجروحین از ابتکارات تیپ الغدیر بود که در طول عملیات مجروحین و شهدا را به عقب منتقل کرد.‌‌[29]

6 فروردین ۱۳۶۷ به منظور تکمیل عملیات والفجر 10، عملیات دیگری با نام بیت‌المقدس 4 در منطقه دربندیخان عراق با هدف فتح‌ ارتفاعات‌ مشرف‌ بر سد دربندیخان‌ عراق‌ در منطقه‌ کردستان عراق آغاز شد.‌‌[30] در این عملیات، گردان‌های امام حسین «ع» و حضرت امیر «ع» از تیپ الغدیر برای مقابله با پاتک‌های دشمن‌‌[31] روی ارتفاعات شاخ شمیران مستقر شدند و 12 روز پدافند کردند.‌ ‌[32] عملیات بیت‌المقدس 4 به تصرف و تثبیت ارتفاعات شاخ شمیران و شاخ سورمر انجامید.‌‌[33]

تیپ الغدیر، 23 اردیبهشت 1367، در عملیات بیت‌المقدس7 نیز که با هدف انهدام نیروهای دشمن در منطقه شلمچه آغاز شد، حضور داشت. در این عملیات، رزمندگان پس از پشت سر گذاشتن دژهای دفاعی مقدماتی عراق تا جنوب دریاچه ماهی پیشروی کردند‌‌[34] ولی به دلیل پاتک سنگین و فشار دشمن، مجبور به عقب‌نشینی شدند و 1000 نفر از افراد دشمن را نیز به اسارت گرفتند.‌‌[35]

سال 1367 و پس از پذیرش قطعنامه 598 توسط ایران، نیروهای تیپ 18 الغدیر، از سه‌راه جاده شهید صفوی به طرف جنوب تا پل سوم نهر عرایض (خوزستان) مستقر شدند و به پدافند پرداختند؛‌‌[36] تا 23 مهر 1369 خط نهر عرایض در دست تیپ 18 الغدیر بود و سپس به یزد بازگشت.‌‌[37]

تیپ 18 الغدیر در جنگ تحمیلی در ۱۱ عملیات آفندی و ۲۰ عملیات پدافندی شرکت کرده است.‌‌[38]

در دوران دفاع مقدس، 1691 نفر از نیروهای تیپ 18 الغدیر شهید و مفقود و 7393 نفر نیز مجروح شدند.‌‌[39] ذبیح‌الله (عباس) عاصی‌زاده (شهید)،‌‌[40] ابراهیم جعفرزاده (شهید)،‌‌[41] کاظم میرحسینی‌‌[42] و اکبر آقابابایی‌‌[43] فرماندهی تیپ الغدیر در جنگ تحمیلی بودند.

عمده حمایت‌های مردمی استان یزد در دفاع مقدس، راهی تیپ الغدیر می‌شد.‌‌[44]

با پایان جنگ تحمیلی، تیپ 18 الغدیر به عنوان یک تیپ مستقل سپاه پاسداران به فعالیت خود ادامه می‌دهد؛‌‌[45] اکنون نیز سردار سرتیپ پاسدار علی غلامی فرماندهی آن را بر عهده دارد.‌‌[46]

[1]. ایسنا، «داستان تشکیل یک تیپ رزمی در روز عید غدیر»، 27 تیر 1401، https://www.isna.ir/news/1401042618105.

[2]. خبرگزاری دفاع مقدس، «نگاهی به روند شکل‌گیری تیپ مستقل 18 الغدیر»، 6 مهر 1395، https://defapress.ir/fa/news/105605.

[3]. همان.

[4]. همان.

[5]. همتی، محمدعلی، خط‌شکن کویر، یزد، انتشارات خط‌شکنان، چ دوم، 1395، ص 261.

[6]. خبرگزاری دفاع مقدس، همان.

[7]. همان.

[8]. همان.

[9]. همتی، محمدعلی، همان، ص 246.

[10]. پوراحمد، احمد، جغرافیای عملیات ماندگار دفاع مقدس، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس (صریر)، چ دوم، 1390، ص 151.

[11]. همتی، محمدعلی، همان، ص 252.

[12]. پوراحمد، احمد، همان، ص 175.

[13]. همتی، محمدعلی، همان، ص 266.

[14]. میرزایی، رضا، حماسه‌های نامداران گمنام، تهران، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، چ چهل و چهارم، 1399، ص 444 و 469.

[15]. ایسنا، همان.

[16]. حسینی، سید یعقوب، نبردهای سال 1362 تا پایان 1364، تهران، ایران سبز، 1390، ص 341 و 342.

[17]. پوراحمد، احمد، همان، ص 209.

[18]. حسینی، سید یعقوب، همان، ص 469.

[19]. پوراحمد، احمد، همان، ص 233.

[20]. همتی، محمدعلی، همان، ص 289.

[21]. سایت مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدت‌های سپاه ، «قدس5»،

https://www.defamoghaddas.ir/index.php/%D9B3-5-1364-5-15.

[22]. نخعی، هادی و حمیدرضا مشهدی فراهانی، روزشمار جنگ ایران و عراق (کتاب سی و هفتم: توسعه روابط با قدرت‌های آسیایی)، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه، 1383، ص 624.

[23]. نخعی، هادی و حمیدرضا مشهدی فراهانی، روزشمار جنگ ایران و عراق - توسعه روابط با قدرت‌های آسیایی، ج 37، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1383، ص 626.

[24]. پورجباری، پژمان، اطلس جغرافیای حماسی - خوزستان در جنگ، ج 1، تهران، صریر، 1389، ص 101.

[25]. احمدی‌پور، علی، شناسنامه ناوتیپ 13 امیرالمؤمنین - یگان رزم استان بوشهر در دوران دفاع مقدس، بوشهر، پلاک عشق، 1401، ص 22.

[26]. سایت مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدت‌های سپاه، https://defamoghaddas.ir/index.php/%D9%86%D8%A8%D8%B1%D89.

[27]. حبیبی، ابوالقاسم و ایرج همتی، روزشمار جنگ ایران و عراق - کربلای 5، ج 46، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1398، ص 29.

[28]. مرادی، مجید و دیگران، «گزارش نبرد یگان‌های 18 الغدیر و 33 المهدی (عج) در کربلای 5»، فصلنامه نگین ایران، ش 49، تابستان 1393، ص 78.

[29]. همان، ص 94.

[30]. دهقانی‌نژاد، طاهره، «عملیات بیت‌المقدس ۴؛ تیپ پیروز ۱۸ الغدیر یزد»، خبرگزاری بسیج، 7 فروردین 1403، https://basijnews.ir/fa/news/9587796.

[31]. خبرگزاری بسیج، https://basijnews.ir/fa/news/9587799%D9%85% .

[32]. همتی، محمدعلی، همان، ص 575 و593.

[33]. میرزایی، رضا، حماسه‌های نامداران گمنام، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، چ چهل و چهارم، 1399، ص 959.

[34]. همتی، محمدعلی، همان، ص 612؛ رنجبر، سیف‌الله، نیروهای انتظامی و جنگ، تهران، انتشارات اسلامی، 1386، ص 168.

[35]. علایی، حسین، روند جنگ ایران و عراق، ج 2، تهران، مرزوبوم، 1391، ص 443.

[36]. همتی، محمدعلی، همان، 640 و639.

[37]. همان، 651.

[38]. ایسنا، همان.

[39]. خبرگزاری دفاع مقدس، همان.

[40]. سایت نوید شاهد، https://yazd.navideshahed.com/fa/news/492296/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%.

[41]. خبرگزاری دفاع مقدس، «ماجرای پرتاب کفش شهید جعفرزاده به بنی‌صدر»، https://defapress.ir/fa/news/13495.

[42]. خبرگزاری دفاع مقدس، «بازخوانی حماسه‌آفرینی رزمندگان یزد در عملیات خیبر»، https://defapress.ir/fa/news/228492/%D8% E.

[43]. خبرگزاری دفاع مقدس، «زندگی‌نامه سردار شهید اکبر آقابابایی رونمایی می‌شود»، https://defapress.ir/fa/news/126394.

[44]. خبرگزاری دفاع مقدس، «نگاهی به روند شکل‌گیری تیپ مستقل 18 الغدیر»، همان.

[45]. همتی، محمدعلی، همان، ص 651.

[46]. وب سایت استانداری یزد، https://ostanyazd.ir/fa/w/%D9%85 %B3%D9%85-.