گروه‌ها، نهادها، سازمان‌ها

لشکر 14 امام حسین «ع»

محسن شیرمحمد
3 دورہ

لشکر 14 امام حسین «ع» از جمله یگان‌های سپاه پاسداران در اصفهان بود و در بیشتر عملیات‌های دفاع مقدس حضور داشت.

ابتدای جنگ تحمیلی نیروهای سپاه پاسداران از هر شهرستان همراه با فرمانده خود در خط مقدم حضور می‌یافتند. رزمندگان اصفهان نیز در عملیات فرمانده کل قوا، خمینی روح خدا در جبهه دارخوین که در 21 خرداد 1360 اجرا شد سازمان‌دهی شدند و شرکت کردند.‌‌[1]

با شروع عملیات‌های بزرگ آزادسازی مناطق اشغالی کشور،‌‌[2] و در 7 آبان 1360 تیپ امام حسین «ع» سپاه پاسداران تشکیل شد. دارخوین در ۴۴ کیلومتری شمال آبادان بین رودخانه کارون و جاده - آبادان اهواز نیز محل استقرار و آموزش این تیپ تعیین گردید.‌‌[3] پشتیبانی و تأمین نیروهای لشکر ۱۴ امام حسین «ع» نیز بر عهده استان اصفهان قرار گرفت.‌‌[4]

تیپ ۱۴ امام حسین «ع» برای نخستین بار در عملیات طریق‌القدس‌‌[5] در آذر 1360 و برای آزادسازی بستان وارد عمل شد‌‌[6] و توانست توپخانه دشمن را منهدم کند. این تیپ، پاتک دشمن در تنگه چزابه را نیز خنثی و خط دفاعی مستحکمی در منطقه ایجاد کرد. تیپ ۱۴ امام حسین “ع» همزمان با عملیات طریق‌القدس، مأموریت پدافند در خطوط غرب آبادان را نیز بر عهده داشت؛ این مأموریت پس از پایان عملیات نیز ادامه یافت و تا ۲۰ آذر ۱۳۶۰ در تنگه چزابه پدافند کرد.‌‌[7]

فروردین 1361، این تیپ در عملیات فتح‌المبین تحت امر قرارگاه قدس شرکت کرد و موفق به تصرف منطقه عین‌خوش شد.‌‌[8] در عملیات بیت‌المقدس نیز که در اردیبهشت 1361 به اجرا درآمد،‌‌[9] لشکر 14 امام حسین «ع» تحت امر قرارگاه فتح 1 به همراه تیپ 1 لشکر 92 زرهی اهواز (ارتش) سازمان‌دهی شد‌‌[10] و توانستند از کارون عبور کنند.‌‌[11] در مراحل بعدی این عملیات، لشکر امام حسین «ع» به همراه تیپ 8 نجف (سپاه پاسداران) مأمور تأمین و پاکسازی شرق و غرب جاده اهواز – خرمشهر و ورود به این شهر شدند که در نهایت به آزادسازی خرمشهر انجامید.‌‌[12]

22 تیر تا 22 مرداد 1361 عملیات رمضان در شرق بصره طی 5 مرحله با هدف تصرف نشوه، تنومه و پل بصره در خاک عراق انجام شد.‌‌[13] مأموریت تیپ ۱۴ امام حسین «ع» در این عملیات تصرف کانال ماهی، نهر کتیبان و بصره بود.‌‌[14] تیپ 14 امام حسین “ع» در این عملیات به اهداف از پیش تعیین شده دست یافت، اما به علت موفق نشدن یگان‌های همجوار، به ناچار عقب‌نشینی کرد و پدافند مناطق آزاد شده رو به روی پاسگاه زید را از ۷ مرداد ۱۳۶۱ تا اول بهمن ۱۳۶۴ به عهده گرفت.‌‌[15] تیپ امام حسین(ع) در آبان 1361 به لشکر ارتقا یافت و در عملیات محرم (آبان 1361؛ موسیان) شرکت کرد که منجر به آزادسازی 500 کیلومتر مربع از مناطق اشغالی و همچنین بخشی از خاک عراق شد.‌‌[16] در این عملیات، رودخانه دویرج بر اثر بارندگی شدید طغیان کرد و 360 نفر از نیروهای این لشکر را که در حال عبور از منطقه چم‌هندی بودند با خود برد و به شهادت رسیدند.‌‌[17]

لشکر 14 امام حسین «ع»؛ اسفند 1362، در عملیات خیبر که منجر به تصرف بخشی از هورالعظیم و جزایر مجنون شمالی و جنوبی شد؛‌‌[18] بهمن 1364، در عملیات والفجر 8 و عبور از اروندرود که منجر به تصرف فاو در خاک عراق شد؛‌‌[19] و 11 شهریور 1365، در عملیات کربلای 3 در منطقه شمال غربی خلیج ‌فارس برای انهدام اسکله‌های نفتی البکر و الامیه عراق شرکت کرد. تکاوران و غواصان تیپ دریایی یونس از لشکر امام حسین ‌«ع» همراه با یگان‌هایی از ناوتیپ امیرالمؤمنین «ع» (سپاه پاسداران) در این عملیات شرکت کردند‌‌[20] که منجر به تصرف اسکله الامیه عراق شد.‌‌[21]

دی 1365 نیز این لشکر در عملیات کربلای 5 که برای پیشروی در شرق بصره و تصرف شلمچه به اجرا درآمد، تحت امر قرارگاه قدس حضور داشت. در این عملیات حسین خرازی، فرمانده لشکر به شهادت رسید.‌‌[22]

پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ و پایان جنگ، لشکر ۱۴ امام حسین «ع» در دو خط پدافندی شلمچه و حلبچه حضور داشت که ۱۵ تیر ۱۳۶۷ برای تقویت خط پدافندی شلمچه به جنوب کشور بازگشت.

 ۳۱ تیر ۱۳۶۷، ارتش عراق مجدداً به خاک ایران هجوم آورد. دشمن از دو جناح، یکی شلمچه تا خرمشهر و دیگری جاده زید به طرف سه‌راه حسینیه تا بیمارستان امام حسین «ع» پیشروی کرد. رزمندگان لشکر ۱۴ امام حسین «ع» توانستند نیروهای دشمن را متوقف و مجبور به عقب‌نشینی کنند و در خطوط مرزی بین‌المللی، پدافند کنند؛ تا اواخر سال ۱۳۶۹ در این خط پدافندی ماندند و سپس به اصفهان بازگشتند.‌‌[23]

لشکر 14 امام حسین «ع» در دوران دفاع مقدس در 23 عملیات آفندی و 21 عملیات پدافندی شرکت داشت.‌‌[24] حسین خرازی (شهید) از بدو تشکیل تا زمان شهادت در اسفند 1365 فرماندهی این تیپ و لشکر را بر عهده داشت.‌‌[25] بعد از وی از 1365 تا پایان جنگ و تا سال 1370 این سمت بر عهده محمدرضا زاهدی (شهید قدس) بود.‌‌[26] در دفاع مقدس بیشتر افراد اعزام شده این تیپ و لشکر از شهرهای بخش‌های شمالی و شرقی استان اصفهان مانند اصفهان، کاشان، اردستان، نائین، نطنز و آران و بیدگل بودند.‌‌[27]

پس از جنگ، ستاد فرماندهی لشکر ۱۴ امام حسین«ع» و تیپ یکم ثارالله در پادگان شهید موحددوست اصفهان، تیپ دوم کربلا در پادگان شهدای دارخوین در مورچه‌خورت اصفهان و تیپ سوم عاشورا در پادگان شهید حسن‌زاده کاشان مستقر شدند. پس از مدتی نیز ستاد فرماندهی لشکر ۱۴ امام حسین «ع» به پادگان ۱۵ خرداد (سپاه صاحب‌الزمان) اصفهان منتقل شد.

سال ۱۳۸۵ با تشکیل سپاه‌های استانی، لشکر ۱۴ امام حسین «ع»، لشکر ۸ نجف اشرف و ناحیه مقاومت استان اصفهان با هم ادغام شده و سیاه سوم صاحب‌الزمان (عج) تشکیل شد. پس از آن تیپ سوم آن به نیروی هوایی سپاه پاسداران پیوست و تیپ دوم کربلا با رده‌های تخصصی توپخانه، پدافند و ادوات در تیپ یکم ثارالله ادغام و لشکر امام حسین «ع» نام گرفت. در سال ۱۳۹۰ نیز، لشکر ۱۴ امام حسین «ع» به لشکر عملیاتی مردم پایه 14 امام حسین «ع» تغییر نام یافت.‌‌[28]

[1]. عشوریون، احمدرضا، شناسنامه لشکر 14 امام حسین «ع» در دفاع مقدس، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس،1402، ص 15.

[2]. همان، ص 15.

[3]. همان، ص 14.

[4]. همان، ص 16.

[5]. همان، ص 15.

[6]. رشید، محسن، اطلس جنگ ایران و عراق، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، چ سوم، 1392، ص 46.

[7]. عشوریون، احمدرضا، اطلس لشکر 14 امام حسین «ع» در دفاع مقدس، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1402، ص 138.

[8]. پوراحمد، احمد، جغرافیای عملیات ماندگار دفاع مقدس، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس، چ دوم، 1390، ص 85 تا 87.

[9]. همان، ص 97.

[10]. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، از خونین‌شهر تا خرمشهر، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران، چ دوم، 1373، ص 117.

[11].همان، ص 121 و 122.

[12]. همان، ص 156 تا 158.

[13]. عشوریون، احمدرضا، اطلس لشکر 14 امام حسین «ع» در دفاع مقدس، همان، ص 184.

[14]. همان، ص 186.

[15]. همان، ص 194.

[16]. عشوریون، احمدرضا، شناسنامه لشکر 14 امام حسین(ع)، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1403، ص21؛ میرزایی، رضا، حماسه‌های نامداران گمنام، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس، چ چهل و چهارم، 1399، ص 643، 650، 651.

[17]. میرزایی، رضا، همان، ص 654.

[18]. سایت مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس، https://www.defamoghaddas.ir/index.php/%D9%86%D .

[19]. میرزایی، رضا، همان، ص 512 و 516.

[20]. اسحاقی، سیدمحمد و دیگران، نبرد العمیه، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1375، ص 11 و 12، 101 و102؛ سمیعی، علی، کارنامه توصیفی عملیات رزمندگان اسلام در طول هشت سال دفع مقدس، تهران، نمایندگی ولی‌فقیه در نیروی زمینی- معاونت تبلیغات و انتشارات، 1376، ص 258.

[21]. اسحاقی، سیدمحمد و دیگران، همان، ص161.

[22]. جعفری، مجتبی، اطلس نبردهای ماندگار، تهران، نودید طراحان، 1383، ص 127؛ مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدت‌های سپاه، «عملیات کربلا 5»، https://www.defamoghaddas.ir.

[23]. عشوریون، احمدرضا، شناسنامه لشکر 14 امام حسین «ع» در دفاع مقدس، همان، ص 498.

[24]. همان، ص 94 و 95.

[25]. خبرگزاری دفاع مقدس، «سردار سرلشکر شهید حسین خرازی»، https://defapress.ir/fa/news/654760/.

[26]. خبرگزاری مهر، «سردار محمدرضا زاهدی که بود»، 13 فروردین 1403، https://www.mehrnews.com/news/6066790.

[27]. عشوریون، احمدرضا، شناسنامه لشکر 14 امام حسین «ع» در دفاع مقدس، همان، ص 16.

[28]. همان، ص 499 و 498.