ستاد تبلیغات جنگ شورای ‌عالی دفاع

ستاد تبلیغات جنگ شورای ‌عالی دفاع، مسئول سیاست‌گذاری و انتشار اخبار جنگ تحمیلی بود و با تولید و انتشار اخبار، خلق آثار فرهنگی و هنری، و مقابله با جنگ روانی دشمن، به تثبیت جایگاه مقاومت و دفاع مقدس در میان مردم کمک کرد.

با شروع جنگ تحمیلی و در فقدان تشکیلاتی منسجم به منظور انتشار اخبار و تبلیغات جنگ، خبرگزاری پارس (خبرگزاری جمهوری اسلامی) به ریاست کمال خرازی (شهید)، با تشکیل واحدی به‌ نام «اتاق جنگ»، به پوشش اخبار جبهه و جنگ پرداخت. خبرنگاران شاغل در اتاق جنگ خبرگزاری پارس که به ‌صورت نوبتی و 24 ساعته فعالیت می‌کردند، از 5 تا 6:30 صبح با فرمانداران، فرماندهان سپاه، ارتش، شهرداران و بیمارستان‌های مناطق جنگی تماس می‌گرفتند و اخبار را در نوبت‌های خبری 7 صبح تا 12 شب منتشر می‌کردند. برای سهولت در خبرگیری، علاوه بر تهران، در بیشتر شهرستان‌ها نیز دفاتر اخبار جنگ تأسیس شد.⁠[1]

اتاق جنگ خبرگزاری پارس در حالی اخبار جنگ را منتشر می‌کرد که با حکم 20 مهر 1359 امام خمینی، وظیفه تبلیغات و اطلاع‌رسانی جنگ، به شورای ‌عالی دفاع واگذار شده بود.⁠[2] برای اجرای حکم امام خمینی، شورای‌ عالی دفاع وظیفه خبررسانی جنگ را به این خبرگزاری تفویض و وظیفه جمع‌آوری، تدوین و رساندن اخبار به کانال‌های پخش‌ خبر در اختیار خبرگزاری جمهوری اسلامی قرار گرفت. در ادامه، نام «اتاق جنگ» به «ستاد تبلیغات جنگ شورای‌‌ عالی دفاع» تغییر یافت و کمال خرازی هم رئیس آن شد.⁠[3]

نمایندگان عالی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش جمهوری اسلامی ایران، سازمان تبلیغات اسلامی، حوزه علمیه قم، وزارت امور خارجه، جهاد سازندگی، صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران و خبرگزاری پارس اعضای اولیه تشکیل‌دهنده ستاد تبلیغات جنگ بودند و رئیس آن توسط رئیس شورای‌ عالی دفاع انتخاب می‌شد و به ‌عنوان عضو این شورا در تمام جلسات آن و جلسات مربوط به جنگ شرکت می‌کرد.⁠[4] علاوه بر این، ستاد تبلیغات جنگ، عضوی از قرارگاه خاتم‌الانبیاء (ص)، شورای‌ عالی پشتیبانی جنگ، ستاد پشتیبانی جنگ و ستاد عالی پدافند کل کشور بود و وظیفه سیاست‌گذاری و پوشش خبری این نهادها را بر عهده داشت.⁠[5]

ستاد تبلیغات جنگ، دو مسئولیت اصلی داشت؛ نخست هماهنگی بین نهادهای دخیل در جنگ مثل سپاه، ارتش، جهاد سازندگی، صداوسیما و سایر مجموعه‌های فرهنگی، تبلیغی و خبری و ابلاغ سیاست‌های خبری به این نهادها؛ و دوم، طراحی و اجرای سلسله اقداماتی در زمینه‌های فرهنگی، تبلیغی و هنری؛⁠[6] شورای‌ عالی اخبار جنگ، استان‌ها، امور بین‌الملل، مرکز اسناد، گروه چهل شاهد، گروه چاپ و انتشارات و بخش هنری بخش‌های مختلف ستاد تبلیغات جنگ بودند.⁠[7]

اعضای این ستاد با حضور در واحد خبر صداوسیما که مهم‌ترین بخش رادیو و تلویزیون بود، بر انتشار اخبار جنگ نظارت می‌کردند. اعضای ستاد در جلسه مشترکی نیز   با سردبیران مطبوعات، بر اخبار روزنامه‌ها نظارت می‌کردند. بعدها با تشکیل «شورای سیاست‌گذاری ستاد تبلیغات جنگ»، مسئولیت نهایی پخش اخبار جنگ به حمید هوشنگی (معاون کمال خرازی) واگذار شد و تیمی مرکب از سیدمحمدهادی نژادحسینیان، احمد عزیزی و محسن سازگارا با او همکاری می‌کردند. این افراد اخبار 6 صبح تا 12 شب را در رادیو و تلویزیون بررسی و انتخاب می‌کردند؛ انتخاب نهایی با مشورت هر یک از اعضا که به نوبت در رادیو و تلویزیون مستقر می‌شدند، انجام می‌گرفت و اخبار به صورت یک بسته خبری در اختیار اتاق اخبار قرار می‌گرفت؛ رادیو و تلویزیون و خبرگزاری‌ها موظف بودند اخبار جنگ را پیش از انتشار برای بررسی و تأیید به شورای سیاست‌گذاری ستاد تبلیغات جنگ ارسال کنند.⁠[8]

ستاد تبلیغات جنگ، از حق ویژه‌ای برای کنترل اخبار و تولیدات فرهنگی برخوردار بود. نظارت بر انتشار اطلاعیه‌های ارتش نیز بر عهده این ستاد بود. همچنین همه‌ساله جلسات منظمی بین اعضای ستاد تبلیغات جنگ با فرماندهان و مقامات کشور برگزار می‌شد تا درباره محتوای سخنرانی‌های این افراد هماهنگی صورت گیرد. ابلاغ محورهای سخنرانی امیدآفرین به ائمه جمعه برای طرح در نمازجمعه نیز از دیگر فعالیت‌های این ستاد بود. از اقدامات خبرساز ستاد تبلیغات جنگ در این دوره، جلوگیری از توزیع روزنامه رسالت در مناطق جنگی بود که در مقالاتی سیاست‌های اقتصادی دولت را نقد می‌کرد.⁠[9]

ستاد تبلیغات جنگ، در سطح بین‌المللی نیز فعال بود و از خبرنگاران خارجی برای حضور در مناطق عملیاتی دعوت می‌کرد؛ اگرچه به‌ دلیل سانسور این گزارش‌ها در رسانه‌های بین‌المللی، خبرهای مناسبی مخابره نمی‌شد.⁠[10]

اعلام هشدار حمله هوایی و موشکی به مردم شهرهای مختلف عراق، ساعاتی پیش از حمله ایران، از دیگر اقدامات ستاد تبلیغات جنگ بود.⁠[11] تنظیم و انتشار مجموعه تصاویر، عکس‌ها، اسناد و خاطرات رزمندگان در جبهه‌ها، تولید آثار هنری شامل دفتر شعر، موسیقی و فیلم سینمایی و ثبت وقایع خطوط مقدم توسط گروه چهل شاهد، از دیگر اقدامات ستاد تبلیغات جنگ در دفاع مقدس است.⁠[12] تبلیغات بصری مانند چاپ پوسترها، دیوارنگاره‌ها، تابلوهای شهری و شعارهای انقلابی نیز تحت نظارت این ستاد طراحی و توزیع می‌شدند تا پیام جنگ و مقاومت به جامعه منتقل شود؛ این پیام‌ها، عموماً مفاهیمی از قبیل مشارکت مردمی، تقبیح تجاوز عراق و اهمیت جبهه را برجسته می‌کردند.⁠[13] تولید محصولات هنری، مانند ادبیات منظوم، موسیقی (مارش نظامی) و سینمای دفاع مقدس، از اولویت‌های این ستاد بود و با مراکزی مانند بنیاد سینمایی فارابی، معاونت سینمایی و هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صداوسیما و حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی همکاری می‌کرد.⁠[14]

از دیگر اقدامات ستاد تبلیغات جنگ، ثبت و آرشیو رویدادهای جنگ به‌ صورت روزانه از طریق اسناد، گزارش‌ها، مصاحبه‌ها، عکس‌ها و فیلم‌های میدانی بود.⁠[15] این ستاد همچنین وظیفه داشت با رصد رسانه‌های بیگانه، محتوای ضد ایرانی آن‌ها را تحلیل  کرده و پاسخ‌های تبلیغی یا پیشگیرانه آماده و با جنگ روانی دشمن مقابله کند. در یک نمونه، بعثی‌ها با تطمیع «آنتونیو کلیماتی» و «ماریو مورا» فیلمسازان ایتالیایی، فیلمی با نام «شیرین و وحشی» با هدف نشان ‌دادن بدرفتاری ایرانیان با اسیران عراقی ساختند که متخصصان ستاد تبلیغات جنگ با تحلیل اجزای فیلم و مصاحبه با اسیری که در فیلم ادعا شده بود تکه‌تکه شده است، ساختگی ‌بودن آن را مشخص کردند و با اقامه دعوا علیه فیلم‌ساز، از وی 400 هزار دلار غرامت گرفتند.⁠[16]

امام خمینی در دیدار با مسئولان و اعضای ستاد تبلیغات جنگ در شهریور 1363، از فعالیت‌های آنان تقدیر کردند.⁠[17] در دیداری دیگر، امام خمینی با انتقاد از سیاست‌های ستاد تبلیغات جنگ که حکومت صدام را در حال سقوط نشان می‌داد، این شیوه اطلاع‌رسانی را موجب خارج شدن جنگ از اولویت‌های زندگی مردم دانستند.⁠[18]

ستاد تبلیغات جنگ تا پایان جنگ تحمیلی فعال بود و پس از پذیرش قطعنامه 598 و برقراری آتش‌بس، منحل شد.


منابع و ارجاعات

  • [1]. قاسم‌پور، داود، فرهنگنامه نهادهای انقلاب اسلامی - مدخل ستاد تبلیغات جنگ، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1387، ص 162، 163.
  • [2]. موسوی‌الخمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام خمینی (ره)، ج 13، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1389، ص 263، 264.
  • [3]. قاسم‌پور، داود، همان، ص 163، 164.
  • [4]. وبسایت شخصی سیدمحمدصادق خرازی، «همه چیز درباره ستاد تبلیغات جنگ»، https: //kharazi. ir/fa/news//bodyView/184/0.
  • [5]. همان.
  • [6]. همان.
  • [7]. همان.
  • [8]. قاسم‌پور، داود، همان، ص 164.
  • [9]. همان، ص 165؛ وبسایت شخصی سیدمحمدصادق خرازی، همان.
  • [10]. وبسایت شخصی سیدمحمدصادق خرازی، همان.
  • [11]. همان.
  • [12]. همان.
  • [13]. رضوی، سید عباس، دانشنامه امام خمینی (ره) - مدخل ستاد تبلیغات جنگ، ج 6، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1400، ص 182.
  • [14]. همان، ص 178؛ وبسایت شخصی سیدمحمدصادق خرازی، همان.
  • [15]. رضوی، سید عباس، همان.
  • [16]. خبرگزاری تابناک، https://www.tabnak.ir/000U5q.
  • [17]. موسوی‌الخمینی، سید روح‌الله، همان، ج 19، ص 56.
  • [18]. وبسایت شخصی سیدمحمدصادق خرازی، همان.

تکمیل، ویرایش یا گزارش خطا