دوشنبه 3 خرداد 1361؛ ششصدودهمین روز جنگ تحمیلی

در بیست‌وپنجمین روز از آغاز نبرد بیت‌المقدس (خوزستان) و در ادامه چهارمین مرحله از عملیات، 3 قرارگاه عملیاتی نصر، فجر و فتح موفق شدند با آزادسازی منطقه غرب خرمشهر همه راه‌های ارتباط زمینی ارتش عراق را مسدود و محاصره این شهر را کامل کنند.⁠[1]

در ساعت 09:15 دشمن در منطقه پل احداثی روی شط‌العرب برای نجات محاصره‌شدگان اقدام به پاتک کرد که با مقاومت نیروهای ایران مواجه و با از دست دادن تعدادی تانک، نفربر و نیروی پیاده به پشت خاکریزهای خود عقب‌نشینی کرد.⁠[2]

سرهنگ احمد زیدان فرمانده عراقی منطقه خرمشهر کشته شد.⁠[3]

گردان یکم تکاوران دریایی ایران موفق شد منطقه‌ای به عرض 7 کیلومتر از مارَد تا سه‌راهی کارون و خرمشهر را از وجود نیروهای عراق پاکسازی کند.⁠[4]

نیروهای ایران در منطقه خرمشهر، یک فروند بالگرد عراق را سرنگون کردند.⁠[5]

ساعت 2 بعدازظهر خرمشهر به طور کامل تصرف شد و پرچم ایران بر فراز مسجد جامع و پل تخریب شده خرمشهر به اهتزاز درآمد. این شهر که ساعت چهار بعدازظهر روز 4 آبان 1359، پس از سی‌وپنج روز پایداری به اشغال دشمن درآمده بود، سرانجام ساعت دو و بیست دقیقه بعدازظهر سوم اردیبهشت‌ 1361 پس از 19 ماه اسارت (578 روز) آزاد شد.⁠[6]

تعداد اسرای تخلیه شده از خرمشهر به بیش از چهارده هزار نفر رسید که در میان آن‌ها 268 نفر افسر حضور دارد.⁠[7]

آبادان زیر آتش سلاح سبک و سنگین ارتش عراق قرار گرفت. یک نفر شهید، 21 نفر مجروح و چند خانه تخریب شد.⁠[8]

یگان‌های ژاندارمری مستقر در جبهه آبادان، مواضع دشمن را زیر آتش گرفتند. خساراتی به یک اسکله و یک کشتی عراقی وارد شد، 7 سنگر اجتماعی، یک ساختمان مخابراتی، یک پست دیده‌بانی، یک سنگر تیربار عراق منهدم و 10 نفر از افراد دشمن کشته شدند.⁠[9]

نیروهای ایران، مواضع ارتش عراق را در آن‌سوی اروندرود (خوزستان) زیر آتش گرفتند. 2 خمپاره‌انداز 81 میلی‌متری، 2 خودرو حامل مهمات، 10 سنگر اجتماعی و انفرادی و 8 سنگر تیربار منهدم و 50 نفر از افراد دشمن کشته شدند.⁠[10]

نیروهای ایران در مهران و میمک (ایلام)، مواضع دشمن را زیر آتش گرفتند. 20 نفر از نیروهای عراق کشته و 9 سنگر اجتماعی، 2 انبار مهمات، یک تانک و 3 پست دیده‌بانی دشمن از بین رفت.⁠[11]

توپخانه ارتش در سومار، سرپل ذهاب و گیلانغرب (کرمانشاه)، مواضع دشمن را زیر آتش گرفت. یک تفنگ 106 میلی‌متری، یک نفربر، چند بنه رزمی و تعدادی سنگر اجتماعی و انفرادی عراق منهدم و 30 نفر از افراد دشمن کشته شدند.⁠[12]

در ساعت 10:20 و 11:30، منطقه دانه خشک و اطراف پادگان ابوذر (کرمانشاه) زیر آتش توپخانه عراق قرار گرفت که خساراتی نداشت.⁠[13]

یک گروه عشایر ایران با نفوذ به قلب مواضع عراق در جبهه غرب و سرپل ذهاب 5 سنگر را منهدم و تعدادی از افراد دشمن را کشتند.⁠[14]

توپخانه ارتش در سرپل ذهاب (کرمانشاه)، چند سنگر اجتماعی و 2 تانک عراق را هدف قرار داد و منهدم کرد.⁠[15]

توپخانه ایران، مواضع ارتش عراق در مناطق پنجوین، بیاره و ارتفاعات «مارو» (کردستان عراق) را زیر آتش گرفت. یک پست دیده‌بانی و چند سنگر انفرادی و اجتماعی دشمن منهدم و تعدادی از افراد ارتش عراق کشته شدند.⁠[16]

نیروهای ارتش در منطقه تمرچین - پیرانشهر (آذربایجان غربی)، 2 خودرو و 3 سنگر دیده‌بانی و یک منبع سوخت عراق را منهدم کردند.⁠[17]

هواپیماهای عراق چند بار قسمت غرب خرمشهر را بمباران کردند که تلفاتی نداشت. با آتش پدافند ایران در ساعات 10:23، 10:27 و 11:45 صبح، 3 فروند میگ عراق در منطقه آبادان سرنگون شدند.⁠[18]

8 هواپیمای عراق به حریم هوایی ایران تجاوز کردند که یک فروند آن‌ها با آتش پدافند هوایی در ساعت 17:31 و در منطقه آبادان سرنگون و بقیه متواری شدند.⁠[19]

در ساعت 22:30، چند فروند هواپیمای ناشناس در آسمان کنارک ظاهر و با آتش پدافند هوایی متواری شدند.⁠[20]

دشمن در منطقه عملیاتی بیت‌المقدس (منطقه قدس 4) با هواپیما بمب شیمیایی ریخت.⁠[21]

روستاهای کانی‌نو و شوی در بانه (کردستان) توسط سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد از ضدانقلاب پاکسازی شد.⁠[22]

در اثر تیراندازی‌های هوایی به مناسبت آزادی خرمشهر در سنندج (کردستان) یک سرباز شهید و یک پاسدار و 2 غیر نظامی مجروح شدند.⁠[23]

نیروهای ارتش، سپاه و بسیج عشایری به مقر ضدانقلاب در روستای حمزه‌آباد در محور مهاباد سردشت (آذربایجان غربی) حمله کردند. از ضدانقلاب 20 نفر کشته، 30 نفر مجروح و 2 نفر دستگیر شدند. یک آر.پی.جی - 7، 2 اسلحه ژ – 3، یک اسلحه برنو، تعدادی نارنجک و مقداری مهمات به دست آمد.⁠[24]

ساعت 09:00، ارتش، سپاه پاسداران و بسیج عشایری به مقر ضدانقلاب در روستاهای بیطاس کاووس و قهوه‌خانه عبدالله در 27 کیلومتری جاده مهاباد به سردشت (آذربایجان غربی) حمله کردند. 50 نفر از ضدانقلاب کشته و زخمی و 2 نفر دستگیر شدند. 4 خودرو منهدم و یک آر. پی. جی- 7 با تعدادی گلوله و 2 اسلحه ژ-3، یک اسلحه برنو و تعدادی نارنجک تخم‌مرغی و مقداری مهمات ژ-3 به دست آمد. هیچ آسیبی به نیروهای نظامی وارد نشد.⁠[25]

روستاهای اسماعیل کندی و گرده رش از توابع مهاباد (آذربایجان غربی) توسط نیروهای نظامی از ضدانقلاب پا‌کسازی شد.10 نفر از ضدانقلاب کشته و زخمی و تعدادی نیز دستگیر شدند.⁠[26]

از ساعت 10:00 تا 16:00، در عملیات پا‌کسازی محور مهاباد ـ سردشت (آذربایجان غربی) توسط سپاه پاسداران و پیشمرگان مسلمان کرد و با پشتیبانی توپخانه و نیروهای ارتش، 2 روستای دوسید و عبدالله‌کرده در محور مهاباد - سردشت، از اشغال ضدانقلاب آزاد شد. 20 نفر از ضدانقلاب کشته، 35 نفر زخمی و 2 نفر اسیر شدند. 4 خودرو منهدم و تعدادی سلاح و مهمات به دست نیروهای نظامی افتاد. نیروهای نظامی بدون هیچ‌گونه تلفاتی به پایگاه‌های خود بازگشتند.⁠[27]

یک خودرو لندرور در 500 متری جاده فرعی روستای دزگیر در ارومیه با مین برخورد و متلاشی شد. 2 نفر شهید و 2 نفر مجروح شدند.⁠[28]

پایگاه نوید ارومیه با ضدانقلاب درگیر و 2 سرباز مجروح شدند.⁠[29]

از ساعت 23:00 تا 24:00، پایگاه کوران‌آباد (گوران‌آباد) در ارومیه با ضدانقلاب درگیر شد که تلفاتی نداشت.⁠[30]

ساعت 09:00، یک بمب دست‌ساز توسط ضدانقلاب در محله اسلام‌آباد ارومیه منفجر شد. 3 کودک مجروح شدند.⁠[31]

در ساعت 21:45، افراد مسلح ضدانقلاب در جاده ارومیه – سلماس (آذربایجان غربی)، 2 نفر را شهید و 2 وانت تریلر را به آتش کشیده و مبلغ 54 هزار ریال اخاذی کردند. به دنبال اعزام و درگیری ژاندارمری با ضدانقلاب، یک درجه‌دار و 2 سرباز مجروح و مهاجمین متواری شدند.⁠[32]

15 عراقی با عبور از مرزهای غربی کشور به ایران پناهنده شدند و به طور موقت در هلال‌احمر سنندج اسکان یافتند. در بین این عده، مهندس کشاورزی، مهندس راه و ساختمان و تعدادی کارگر و کشاورز دیده می‌شود.⁠[33]

اقدامات ضدانقلاب در تهران و شهرستان‌ها ادامه داشت: ساعت 09:00 بین نیروهای کمیته انقلاب اسلامی منطقه 4 تهران و منافقین در خیابان آپادانا درگیری رخ داد، یک نفر از منافقین مجروح و دستگیر شد که با خوردن قرص سیانور خودکشی کرد؛⁠[34] ساعت 15:00 سه فرد مسلح سرنشین یک خودرو در خیابان سپهر (تهران)، مأمورین کمیته انقلاب اسلامی گشت منطقه 2 را هدف قرار دادند که یک نفر از آنان را مجروح کردند و متواری شدند؛⁠[35] در خیابان ولی‌عصر «عج» تهران بالاتر از دو راهی یوسف‌آباد، در اثر انفجار بمبی که در سطل زباله تعبیه شده بود، 2 نفر مجروح شدند؛⁠[36] ساعت 9 شب یک نوجوان 15 ساله‌ در تهران که ‌همزمان با سایر مردم به مناسبت آزادی خرمشهر در پشت‌بام منزل بانگ الله‌اکبر سر می‌داد، هدف شلیک منافقین قرار گرفت و به شهادت رسید؛⁠[37] ساعت 20:15، در تبریز، مقابل مدرسه دهخدا واقع در خیابان شمس تبریزی انفجاری رخ داد و یک زن عابر مجروح شد؛⁠[38] چند ضدانقلاب با کوکتل‌مولوتف به یکی از نیروهای حزب‌الهی عضو انجمن بازار امام رضا (ع) در مشهد حمله و وی را زخمی کردند؛⁠[39] در کرمانشاه، نیروهای سپاه پاسداران به 2 نفر مشکوک شدند و به آن‌ها دستور ایست دادند، اما این افراد فرار کردند. با تیراندازی پاسداران یکی از این افراد که ساکی همراه داشت مجروح و دستگیر شد. در این ساک یک بمب قوی جاسازی شده و قرار بود در یکی از نقاط شهر کار گذاشته شود؛⁠[40] در اثر انفجار نارنجک در نمایشگاه سپاه پاسداران در اهواز، 2 پاسدار شهید شدند.⁠[41]

با انتشار خبر آزادسازی خرمشهر، موج عظیمی از هیجان و شادی سراسر کشور را فراگرفت و مردم در شهرهای مختلف الله‌اکبر‌گویان و شادی‌کنان به کوچه‌ها و خیابان‌ها آمدند و این پیروزی را جشن گرفتند.⁠[42] ایرانیان مقیم کشورهای لبنان، سوریه، کویت، قطر، امارات متحده عربی، پاکستان، استرالیا و آلمان‌ غربی که اتباع برخی کشورها نیز آنان را همراهی می‌کردند، با شنیدن خبر آزادی خرمشهر شادی کرده و با حضور در سفارتخانه‌های ایران یا از طریق دفاتر خبرگزاری جمهوری اسلامی یا تماس تلفنی، این پیروزی را تبریک گفتند.⁠[43]

امام خمینی در پی آزادی خرمشهر و دریافت پیام‌های تبریک از مراجع تقلید و مسئولان بلندپایه کشور، در پیامی ضمن سپاس خداوند و تبریک به رزمندگان، فرماندهان و ملت ایران، از آنان خواستند هوشیار باشند و از یاد خدا غفلت نکنند. ایشان با هشدار به حکومت‌های منطقه به آن‌ها اطمینان دادند که در صورت پرهیز از اطاعت آمریکا و وابستگانش و رفتار با ایران بر اساس حکم اسلام و قرآن، مورد حمایت و پشتیبانی جمهوری اسلامی ایران قرار خواهند گرفت.⁠[44]

آمار تلفات نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران تا ساعت 8 صبح امروز، 11.022 شهید و 43.566 مجروح، اسیر و مفقود اعلام شد.⁠[45]


منابع و ارجاعات:

  • [1] حبیبی، ابوالقاسم و دیگران، روزشمار جنگ ایران و عراق، ج 19ـ آزادسازی خرمشهر، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران، ، 1398، ص 569.
  • [2] بهروزی، فرهاد و نبی کریمی، تقویم تاریخ دفاع مقدس نزاجا، ج22 (خدا خرمشهر را آزاد کرد)، تهران، نشر آجا، 1392، ص 126.
  • [3] بولتن سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارش لحظه به لحظه عملیات بیت‌المقدس و انعکاس جهانی آن، ش 25، دوشنبه 3 خرداد 1361، ص 8.
  • [4] بهروزی، فرهاد و نبی کریمی، همان، ص126.
  • [5] همان، ص 125.
  • [6] همان، ص 130 و 131.
  • [7] همان، ص 132.
  • [8] همان، ص 125.
  • [9] همان.
  • [10] همان.
  • [11] همان، ص 174.
  • [12] مطمئنیان آرانی، علی، اطلاعیه‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، ج 3، تهران، انتشارات عقیدتی سیاسی آجا، 1397، ص 161 و 162.
  • [13] بهروزی، فرهاد و نبی کریمی، همان، ص 146.
  • [14] همان، ص 174.
  • [15] همان.
  • [16] همان، ص 172.
  • [17] همان، ص 174.
  • [18] همان، ص 166.
  • [19] همان، ص 147.
  • [20] همان.
  • [21] همان.
  • [22] همان، ص 178.
  • [23] همان، ص 146.
  • [24] همان.
  • [25] همان، ص 177.
  • [26] همان، ص 177 و 178.
  • [27] حبیبی، ابوالقاسم و دیگران، همان، ص 583 .
  • [28] بهروزی، فرهاد و نبی کریمی، همان، ص 146.
  • [29] مالکی گمچی، اسدالله، روزشمار دفاع مقدس فرماندهی انتظامی استان آذربایجان غربی، ج 1، تهران، پژوهشگاه علوم انتظامی و مطالعات اجتماعی ناجا - مرکز اسناد، 1395، ص 75 .
  • [30] همان، ص 75.
  • [31] همان، ص 75.
  • [32] بهروزی، فرهاد و نبی کریمی، همان، ص 147.
  • [33] همان، ص174.
  • [34] همان، ص152.
  • [35] همان.
  • [36] حبیبی، ابوالقاسم و دیگران، همان، ص 583.
  • [37] همان، ص 583 و 584.
  • [38] بهروزی، فرهاد و نبی کریمی، همان، ص 152.
  • [39] نشریه ویژه خبرگزاری جمهوری اسلامی، ش 65، 3 خرداد 1361، ص 2.
  • [40] حبیبی، ابوالقاسم و دیگران، همان، ص 584.
  • [41] نشریه ویژه خبرگزاری جمهوری اسلامی، ص 2.
  • [42] حبیبی، ابوالقاسم و دیگران، همان، ص 573.
  • [43] همان، ص 575.
  • [44] همان، ص 578.
  • [45] بهروزی، فرهاد و نبی کریمی، همان، ص 152.

تکمیل، ویرایش یا گزارش خطا